Հայկական խնդրաշատ տնտեսությունն ու դրա հետևանքները․ տնտեսագետի մեկնաբանությունը

Տնտեսագետ Աղասի Թավադյանը մտահոգ է մեր երկրում օրեցօր խորացող տնտեսական խնդիրների պատճառով։ Հիշեցնենք՝ արդեն մի քանի ամիս է՝ Ռուսաստանը սահմանափակել կամ ընդհանրապես արգելել է հայկական բազմաթիվ ապրանքների ներմուծումն իր երկիր՝ այդ որոշումները պատճառաբանելով տարատեսակ խախտումների հայտնաբերմամբ։

Ռուսաստանի կողմից այդպիսի գործողությունները հատկապես ակտիվացել էին Հայաստանի խորհրդարանական ընտրություններին ընդառաջ և շարունակվում են մինչև օրս։ Այս ամենի համատեքստում Թավադյանը նկատեց՝ ՌԴ-ի կողմից կիրառվող սահմանափակումները մեծամասամբ քաղաքական բնույթ ունեն։

Եթե նախկինում որոշ խոչընդոտներ եղել են, ապա այժմ դրանք զգալիորեն շատացել են։ Euromedia24 TV-ի հետ զրույցում Թավադյանը նշեց, որ այս պահին դեպի ԵԱՏՄ արտահանվող հայկական ապրանքների մոտ 20 տոկոսը փաստացի սահմանափակված է։

Նա հիշեցրեց, որ ԵԱՏՄ հիմնարար սկզբունքներից մեկը անդամ երկրների միջև ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և աշխատուժի ազատ տեղաշարժն է, սակայն իրականում այդ ազատություններից առնվազն երկուսն՝ ապրանքների և կապիտալի ազատ շրջանառությունը Հայաստանի և Ռուսաստանի միջև, այսօր չեն գործում։

«Սա բավականին մեծ խնդիրներ է ստեղծում մեր ներքին շուկայում, հատկապես, եթե հաշվի առնենք, որ 2018 թվականից հետո Հայաստանի արտահանումը դեպի ԵԱՏՄ գրեթե հնգապատկվել է, մինչդեռ դեպի ԵՄ այն էական աճ չի գրանցել։ Սա նշանակում է, որ այդ ուղղությամբ բավարար քաղաքականություն չի տարվել»,- ընդգծեց տնտեսագետը։

Թավադյանի խոսքով՝ մինչև ընտրությունները տնտեսվարողները սպասում էին, որ ռուսական սահմանափակումները ժամանակավոր բնույթ կկրեն, և ընտրություններից հետո իրավիճակը կկարգավորվի, սակայն այդ ակնկալիքները չեն արդարացել։ Նրա գնահատմամբ՝ ամենամեծ հարվածը կրում են այն արտադրողները, որոնց արտադրանքը սկզբից ևեթ նախատեսված էր բացառապես ռուսական շուկայի համար։ Տնտեսագետի դիտարկմամբ՝ որոշ արտադրողներ ստիպված են շրջանցիկ ճանապարհներ գտնել։

Նա առանձնահատուկ մտահոգիչ համարեց նաև ծաղկաբուծության ոլորտի վիճակը․ ծաղկի բիզնեսով զբաղվողների վիճակը ևս կրիտիկական է․ կտրած ծաղիկների մեծ մասն այսօր ներքին շուկայում վաճառվում է նախորդ տարվա համեմատ մի քանի անգամ ավելի էժան, քանի որ արտահանման հիմնական ուղղությունը փակվել է։ Ինչ վերաբերում է կառավարության հայտարարություններին, թե եվրոպական շուկան աստիճանաբար բացվում է հայկական գյուղմթերքի համար, տնտեսագետը կոչ է անում իրավիճակը գնահատել ոչ թե հայտարարություններով, այլ տնտեսական հաշվարկներով։

Թավադյանն օրինակ բերեց օրեր առաջ տարածված այն տեղեկությունը, թե դեպի Իսպանիա արտահանված հայկական ծիրանը ճանապարհին փչացել է, քանի որ դեպի Եվրոպա փոխադրումները երկարատև են, իսկ գյուղմթերքի դեպքում ժամանակը վճռորոշ նշանակություն ունի։

Նա ուշադրություն հրավիրեց նաև մեկ այլ խնդրի՝ կապիտալի ազատ տեղաշարժի սահմանափակման վրա։

Նրա խոսքով՝ Ռուսաստանը փաստացի հրաժարվում է հետ ընդունել հայկական բանկերում կուտակված ռուբլին, ինչն արդեն ազդեցություն է թողնում ինչպես բանկային համակարգի, այնպես էլ քաղաքացիների վրա։

«Բանկերը չեն կարողանում իրացնել կուտակված ռուբլին, ինչի արդյունքում ռուբլու փոխարժեքը Հայաստանում զգալիորեն նվազել է։ Եթե մեկ-երկու ամիս առաջ մեկ ռուբլին արժեր 4.6-4.7 դրամ, ապա այժմ այն հասել է շուրջ 3.9-4 դրամի»,- ասաց տնտեսագետը։

Նրա խոսքով՝ սահմանափակումների հետևանքով խնդիրների առաջ են կանգնել նաև բեռնատարների վարորդները, որոնք նախկինում ռուբլու շրջանառության կարևոր օղակներից էին, իսկ այժմ այդ հնարավորությունը նույնպես կորցրել են։

Նման խնդիրների հետ, ըստ Թավադյանի, արդեն բախվում են նաև Բելառուսի բանկերը, որոնք ևս սահմանափակումներ են կիրառել ռուբլու ընդունման հարցում։ Աղասի Թավադյանը համոզված է՝ ստեղծված իրավիճակը վաղուց արդեն միայն տնտեսական խնդիր չէ։

Այն արդեն սոցիալական հետևանքներ է առաջացնում՝ հարվածելով թե՛ արտադրողներին, թե՛ արտահանողներին, թե՛ բանկային համակարգին և, ի վերջո, շարքային քաղաքացիների եկամուտներին։

Նրա գնահատմամբ՝ եթե Հայաստանի արտաքին առևտրի քաղաքականությունը չդիվերսիֆիկացվի և նոր շուկաների ձևավորումը չդառնա երկարաժամկետ ու համակարգված պետական ռազմավարություն, երկրի տնտեսությունը շարունակելու է մնալ մեկ շուկայից կախվածության վտանգավոր շրջանակում։