Հարավային Կովկասի փորձը ցույց է տալիս ոչ միայն երկարատև առճակատման գինը, այլև այն հնարավորությունները, որոնք կարող է ստեղծել դիվանագիտությունը. Միրզոյան

Նոյեմբերի 1-ին ՀՀ արտաքին գործերի և միջազգային առևտրի նախարար Արարատ Միրզոյանը ելույթով է հանդես եկել «Մանամայի երկխոսություն» ֆորումի եզրափակիչ պանելային քննարկմանը, որը կրում էր «Գլոբալ անվտանգության կառավարում. ներառականություն և դերակատարություն» խորագիրը։

Պանելային քննարկմանը ելույթներով հանդես են եկել նաև Բահրեյնի Թագավորության արտաքին գործերի նախարար Աբդուլլաթիֆ բին Ռաշիդ Ալ Զայանին, Արաբական Միացյալ Էմիրությունների նախագահի դիվանագիտական հարցերով խորհրդական Անվար Գարգաշը։

Ստորև՝ նախարար Միրզոյանի ելույթն ամբողջությամբ․

«Հարգարժա՛ն նախարարներ,

Ձե՛րդ գերազանցություններ,

Հարգելի՛ գործընկերներ,

Տիկնա՛յք և պարոնա՛յք,

Ինձ համար մեծ հաճույք և պատիվ է ելույթ ունենալ այս պատվարժան լսարանի առջև՝ այս տարվա Մանամայի երկխոսության եզրափակիչ նիստում։

Ինչպես արտացոլված է այս պանելային քննարկման խորագրում, պետությունները հաճախ դասակարգվում են որպես մեծ կամ փոքր ուժեր՝ հիմնականում ելնելով նրանց տարածքի մեծությունից, բնակչության թվաքանակից կամ տնտեսական ներուժից։ Սակայն ես կառաջարկեի դիտարկել ևս մեկ՝ ոչ պակաս կարևոր չափանիշ։

Այստեղ ես երկու գործոն կնշեի։

Առաջին՝ այն դերը, որը պետությունն ընտրում է իր տարածաշրջանում և միջազգային ասպարեզում։ Անկախ իր ունեցած ռեսուրսներից՝ յուրաքանչյուր պետություն կարող է նպաստել համագործակցությանը կամ խորացնել բաժանարար գծերը, կամուրջ հանդիսանալ ժողովուրդների միջև կամ դառնալ հետագա պառակտման աղբյուր։ Ի վերջո, սա ոչ միայն հանգամանքների, այլև քաղաքական ընտրության հարց է։

Անշուշտ, նման ընտրությունները երբեք չեն կատարվում մեկուսացված կամ պատմական և աշխարհաքաղաքական իրողություններից անկախ։ Դրանք ձևավորվում են գործոնների բարդ փոխազդեցության արդյունքում, այդ թվում՝ անցյալի վերքերի, երկարամյա տարաձայնությունների, ինչպես արդեն հանգուցալուծված, այնպես էլ դեռևս չկարգավորված հակամարտությունների, ինչպես նաև քաղաքական, տնտեսական և անվտանգային սահմանափակումների ազդեցությամբ։

Այդուհանդերձ, առանցքային հարցը մնում է հետևյալը. ի՞նչ նկատառումներ պետք է, ի վերջո, առաջնորդեն մեր որոշումները և սահմանեն մեր գործողությունների ուղղությունը։ Հայաստանի համար պատասխանը միանշանակ է։ Մեր ընտրությունը հիմնված են խաղաղության նկատմամբ հաստատակամ հանձնառության, համագործակցությունն առաջ մղելու վճռականության և առավել անվտանգ ու բարեկեցիկ ապագա կառուցելու համատեղ պատասխանատվության վրա։

Մենք լիովին գիտակցում ենք, որ խաղաղության կառուցումը ո՛չ պարզ, ո՛չ էլ ինքնաբերաբար ընթացող գործընթաց է, և այն չի կարող տեղի ունենալ առկա մարտահրավերներից մեկուսացված։ Այդուհանդերձ, խաղաղությունն առաջին հերթին գիտակցված և ռազմավարական ընտրություն է։ Այն պահանջում է շարունակական քաղաքական կամք, պատասխանատու առաջնորդություն և մեր հասարակություններին ու ապագա սերունդներին փոխադարձ վստահությամբ, համագործակցությամբ և բարեկեցությամբ բնորոշվող միջավայր առաջնորդելու վճռականություն՝ թույլ չտալով, որ անցյալի բաժանարար գծերն ու անորոշությունները կանխորոշեն մեր ապագան։

Հայաստանը կատարել է իր ռազմավարական ընտրությունը։ Մենք խորապես համոզված ենք, որ տևական խաղաղությունը, տարածաշրջանային համագործակցության ամրապնդումը և փոխկապակցվածության ընդլայնումն առավել կայուն, անվտանգ և բարեկեցիկ ապագայի հիմքն են մեր տարածաշրջանի համար։

Այս համատեքստում 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում կայացած Խաղաղության գագաթնաժողովը պատմական հանգրվան դարձավ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության առաջմղման ճանապարհին։ Հայաստանի վարչապետը, Ադրբեջանի նախագահը և ԱՄՆ նախագահը՝ որպես վկա, ստորագրեցին Համատեղ հռչակագիր, իսկ ես և իմ ադրբեջանցի գործընկերը նախաստորագրեցինք երկու երկրների միջև Խաղաղության և միջպետական հարաբերությունների հաստատման մասին համաձայնագիրը։ Այս կարևոր ձեռքբերումը նոր էջ բացեց և հնարավորություններ ստեղծեց Հարավային Կովկասը հակամարտությամբ բնորոշվող տարածաշրջանից երկխոսության, համագործակցության և հնարավոր համատեղ բարգավաճման տարածքի վերածելու համար։

Այսպիսով, Հարավային Կովկասի փորձը ցույց է տալիս ոչ միայն երկարատև առճակատման գինը, այլև այն հնարավորությունները, որոնք կարող է ստեղծել դիվանագիտությունը։

Սակայն քաղաքական հանձնառությունը պետք է ուղեկցվի կոնկրետ գործողություններով և շոշափելի արդյունքներով։ Համագործակցության սկզբունքները երկարատև անվտանգության և կայունության վերածելու համար մենք պետք է ապահովենք, որ մեր նախաձեռնությունները փոխադարձ օգուտներ բերեն ոչ միայն մեր անմիջական տարածաշրջանի երկրներին, այլև դրա սահմաններից դուրս գտնվող գործընկերներին։ Փոխկապակցվածությունը, որը հնարավորություններ և համատեղ օգուտներ է ստեղծում բոլոր իսկապես շահագրգիռ կողմերի համար, ձևավորում է ընդհանուր շահեր և ամրապնդում խաղաղության ու կայունության պահպանման հավաքական հանձնառությունը։

Հենց այս մոտեցումն է ընկած Հայաստանի «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնության հիմքում։ Սա ներառական տեսլական է, որը հատկապես արդիական է այն ժամանակ, երբ աշխարհի տարբեր երկրներ ձգտում են դիվերսիֆիկացնել տրանսպորտային ուղիները, ամրապնդել փոխկապակցվածությունը և բացահայտել լոգիստիկ նոր հնարավորություններ։ Այս համատեքստում Հայաստանի տարածքում իրականացվելիք «ԹՐԻՓՓ» նախագիծը՝ իր երկաթուղային, էլեկտրաէներգետիկ, օպտիկամանրաթելային, նավթային և գազային ենթակառուցվածքներով, նշանակալի դեր կունենա փոխկապակցվածության ամրապնդման գործում ոչ միայն Հայաստանի և Ադրբեջանի կամ անմիջական հարևան երկրների միջև, այլև Արևելքի և Արևմուտքի, Հյուսիսի և Հարավի միջև՝ ստեղծելով տարածաշրջանային և միջտարածաշրջանային առևտրի նոր հնարավորություններ և նպաստելով միջազգային մատակարարման շղթաների դիվերսիֆիկացմանն ու դիմակայունության բարձրացմանը։

Եվ այստեղ երկրորդ կետն այն է, թե որքան դիմակայուն և կենսունակ է պետականությունը։ Հայաստանը որդեգրել է համապարփակ մոտեցում, որն ուղղված է առավել բարդացող միջազգային միջավայրում իր դիմակայունության և հարմարվողականության ամրապնդմանը։ Սա ենթադրում է մեր միջազգային գործընկերությունների խորացում և դիվերսիֆիկացում, տնտեսական հնարավորությունների ընդլայնում և դիվերսիֆիկացման միջոցով մեր տնտեսական դիմակայունության բարձրացում։

S&P միջազգային վարկանիշային գործակալությունը նշում է, որ 2022–2025թթ․ Հայաստանի միջին տնտեսական աճը կազմել է 7,8%՝ լինելով ամենաբարձրերից մեկը գործակալության կողմից գնահատվող 143 երկրների շարքում։ 2026թ․ առաջին հինգ ամիսներին տնտեսական ակտիվությունը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 8%-ով՝ գերազանցելով կանխատեսումները։ 2026թ․ հունվար-հուլիս ամիսներին տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աճել է 7,7%-ով, իսկ միայն հուլիսին՝ 17%-ով։

Այս առումով կցանկանայի հատկապես ընդգծել այն կարևորությունը, որը Հայաստանը տալիս է Ծոցի երկրների հետ հարաբերությունների հետագա զարգացմանը, այդ թվում՝ առևտրի ընդլայնման, փոխադարձ ներդրումների խթանման և փոխշահավետ համագործակցության նոր ոլորտների բացահայտման միջոցով։

Ելույթս եզրափակելով՝ թույլ տվեք զուգահեռ անցկացնել մեր իսկ նախաձեռնության՝ «Երևանյան երկխոսության» հետ. սա Հայաստանի հյուրընկալած միջազգային ֆորումն է, որի նպատակն է խթանել բաց և կառուցողական քննարկումներ տարածաշրջանային և գլոբալ հրատապ մարտահրավերների շուրջ։ 2025թ․ մայիսին մենք հավաքվեցինք «Նավարկելով անհայտության միջով» խորագրի ներքո, ինչն արտացոլում էր միջազգային միջավայրին բնորոշ խորը անորոշությունը՝ մի իրականություն, որը, կարծում եմ, հարազատ էր մեզանից շատերին։ Այս տարի՝ 2026թ․, մենք ընտրեցինք «Անցնելով փոթորիկների միջով» խորագիրը՝ ընդունելով աշխարհաքաղաքական զարգացումների աճող բարդությունը և միջազգային հանրության առջև ծառացած մարտահրավերները։ Նախապատրաստվելով «Երևանյան երկխոսության» հաջորդ ֆորումին, որը նախատեսված է 2027թ․ մայիսին, կցանկանայի օգտվել առիթից և ջերմորեն ձեզ հրավիրել միանալու մեզ Երևանում։ Անկեղծորեն հուսով եմ, որ մինչ այդ մենք ականատես կլինենք Մերձավոր Արևելքում ավելի մեծ կայունության և կանխատեսելիության, ինչպես նաև երկխոսության և տևական խաղաղության նոր հեռանկարների։

Փոթորիկներն իրական են։ Բայց իրական է նաև մեր ընտրությունը։ Մենք կարող ենք թույլ տալ, որ դրանք մեզ բաժանեն, կամ կարող ենք ընտրել դրանք միասին հաղթահարելու ճանապարհը՝ ձևավորելով առավել ամուր կապեր և գործող խաչմերուկներ։

Հարգելի՛ բարեկամներ,

Եզրափակելով խոսքս և վերադառնալով այս քննարկման առանցքային հարցին՝ ցանկանում եմ ընդգծել, որ փոքր պետությունների ձայնը լսելի և հարգված դարձնելու համար էական է ոչ միայն բազմակողմ մեխանիզմների և կանոնների արդյունավետ գործելը, այլև այն, որ յուրաքանչյուր պետություն հստակ սահմանի իր դերն ու տեսլականը, ձևավորի փոխշահավետ կապեր և փոխկապակցվածություն և, ի վերջո, հետևողականորեն հետամուտ լինի այդ նպատակին։

Շնորհակալություն»: