«Ադրբեջանցիները պատուհաններից նետում էին հայերին». ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարար

Մենք ոչ մի մարդու չենք սպանել: Ինձ ոչ մի դեպքի մասին չի զեկուցվել, որ մեր զինվորները գնդակահարել են որևէ մեկին: Ես չգիտեմ շտապօգնության մեքենայի մասին, որ մնացել է տանկի տակ: Բաքվում ընդհանրապես տանկեր չեն եղել: Բաքվում հետևակազորի մարտական մեքենաներ են եղել:

Այս մասին, ինչպես հաղորդում է «Արմենպրես»-ը, «Լիդեր ԹՎ» հեռուստաալիքին տված հարցազրույցում հայտարարել է ԽՍՀՄ պաշտպանության նախարար Դմիտրի Յազովը, ով գլխավորել էր 1990 թվականի հունվարի 20-ին Բաքու խորհրդային զորքեր մտցնելու գործողությունը:

«Գորբաչովը հրավիրեց Կրյուչկովին, ինձ և Բակատինին, ասաց, որ Բաքվում դրությունը շատ լարված է, որ հեռախոսով խոսել է Բաքու գործուղված Գիրենկոյի և Պրիմակովի հետ, որոնք գտնում են, որ Բաքվում շտապ պետք է արտակարգ դրություն մտցնել, որովհետև ադրբեջանցիները պատուհաններից նետում են հայերին, և այստեղ մեծ արյան հոտ է գալիս: Բաքվում հավաքեցին Գիրենկոյին, Պրիմակովին, Մութալիբովին և Ադրբեջանի ԿԿ այլ անդամների, և ես հայտարարեցի, որ ժամը երեքին արտակարգ դրություն կհայտարարենք: Մենք ռադիոյով հայտարարեցինք քաղաք զորքեր մտցվելու մասին, բայց հեռուստատեսությամբ չկարողացանք հայտարարել, քանի որ այն պայթեցրել էին: Չգիտեմ, ով էր դա արել: Բայց ռադիոյով հայտարարեցինք, որ մարդկանց խնդրում ենք փողոց դուրս չգալ, քանի որ քաղաք զորքեր են մտցվելու», -ասել է նա:

Հունվարի 20-ի իրադարձություններից անմիջապես հետո Ադրբեջանի Կոմկուսի ԿԿ այն ժամանակվա առաջին քարտուղար Աբդուռահման Վեզիրովը փախել էր Մոսկվա: Դրանից հետո Ադրբեջանի ղեկավարությունը ստանձնել էր այդ երկրի առաջին նախագահ Այազ Մութալիբովը և գտնվել իշխանության մեջ մինչև 1992 թվականի մարտի 5-ին իր տապալումը: Հենց Մութալիբովի կառավարման ժամանակ են սկսվել հայերի էթնիկ զտումները, բռնությունները և սպանություններն Ադրբեջանում: 2012 թվականին նա հարցազրույց էր տվել թուրքական «Իհլաս» լրատվական գործակալությանը, որում հունվարի 20-ի իրադարձութ յունների համար մեղադրել էր նախկին ԽՍՀՄ զեկավարությանը և Ադրբեջանի ժողովրդական ճակատին: Նա դրանք բնութագրել էր որպես մարդկության դեմ հանցագործություն, սակայն, շեշտը դրել էր միայն հունվարի 20-ի իրադարձությունների վրա, երբ խորհրդային զորքերը Բաքու են մտել կարգ ու կանոն հաստատելու համար, այն դեպքում, երբ արդեն մեկ շաբաթ քաղաքում շարունակվում էին իշխանությունների անմիջական մասնակցությամբ կազմակերպված հայերի ջարդերը, որոնց արդյունքում հարյուրավոր մարդիկ սպանվեցին, իսկ տասնյակ հազարավորները վռնդվեցին իրենց տներից: Ընդ որում, ադրբեջանցի «ազգայնականները սպանում էին ոչ միայն հայերին, այլ նաև լեզգիներին, օսերին, վրացիներին: Խորհրդային զինվորականները Բաքվում անգամ ջրհոր էին հայտնաբերել' լի հայերի և ռուսների և դիակներով:

Հատկանշական է, որ Բաքու խորհրդային զորքեր մտցվեցին հենց 1990 թվականի հունվարի 20-ի գիշերը, այն դեպքում, երբ հայերի ջարդն սկսվել էր հունվարի 13-ին: Ադրբեջանցի մարտիկները կրակել են զորքերի վրա, ինչի արդյունքում սպանվել են 28 խորհրդային զինծառայողներ, մինչև 100 խորհրդային զինվորներ վիրավորվել են: Հայերի ինքնապաշտպանության ժամանակ սպանված ադրբեջանցի ջարդարարներին, ինչպես նաև զորքեր մտցվելու ժամանակ զոհված մարտիկներին Ադրբեջանի ղեկավարությունը «շեհիդներ» (նահատակներ) է հայտարարել: Ադրբեջանի պաշտոնական տվյալներով, «հունվարի 20-ի իրադարձությունների» ժամանակ 131 քաղաքացի են զոհվել: Եվ այսօր ալիևյան կլանի Ադրբեջանը հարգում է «շեհիդների ծառուղում» թաղված խռովարար մարդասպանների հիշատակը…:

Ադրբեջանի ընդդիմության ներկայացուցիչները պարբերաբար հայտարարում են, որ հունվարյան իրադարձությունների համար մեղավոր անձինք ներկայում ևս գտնվում են իշխանության մեջ: Մասնավորապես, նշվում է, որ զորք ուղարկելու խնդրանքով Մոսկվա հեռագրերն ուղարկվում էին Ադրբեջանի այն ժամանակ փոխվարչապետ, իսկ ներկայում վարչապետ Արթուր Ռասիզադեի ստորագրությամբ: