Բուժե՞լ, թե՞ թողնել՝ ապրի...

Վերլուծական 7 Նոյեմբեր, 2017 18:00

2018 թվականի բյուջեով նախատեսվում է Առողջապահության նախարարությանը տրամադրել 80.1 մլրդ դրամ, որը բացարձակ թվով շուրջ 5.8 մլրդ դրամով ավելի պակաս է 2017-ի ցուցանիշից: Այս մասին ԱԺ-ում 2018-ի բյուջեի նախագծի նախնական քննարկման ժամանակ ասաց ՀՀ ֆինանսների փոխնախարար Ատոմ Ջանջուղազյանը։ «Շահառուներին մատուցվող ծառայութնուները չեն վատթարացվի, ճիշտ հակառակը՝ փոքր բյուջեով հնարավոր է մեծ հաջողությունների հասնել»,-ասաց նա: Իսկ չափից ավելի լավատես նախարար Ալթունյանը հենց ինքն է խոստովանում, որ «երկրի իդեալական առողջապահության բյուջեն կազմում է 280 միլիարդ դրամ: Այսօրվա 80 միլիարդ դրամը կոմպրոմիս է մեր հնարավորությունների ու պահանջարկի միջև»: Խոսելով համակարգի օպտիմալացման և այն մասին, որ դա իր հերթին հանգեցնելու է բժշկական անձնակազմի կրճատումների, Լևոն Ալթունյանը հիմա էլ հեղափոխական նոր ծրագիր է առաջ քաշում. «Մեր խնդիրն այն է, որ վերադասավորենք մեր ռեսուրսները: Օրինակ, եթե մեկ հիվանդանոցում կա 60 բժիշկ, բայց հիվանդանոցին անհրաժեշտ է 48-ը, մենք 12-ին առաջարկում ենք վերապատրաստում: Եթե բժիշկը չի ցանկանում իր բնակության վայրը փոխել և աշխատել իր մասնագիտությամբ, ապա մենք նրան կառաջարկենք փոխել մասնագիտությունը»:

Այսինքն՝ ի՞նչ է ստացվում. թոշակի տարիքին հասած մասնագետները պետք է սկսեն ուսումնասիրել նոր մասնագիտություններ, նոր հմտություններ փորձեն ձեռք բերել միայն այն պատճառով, որ պետությունը ժամանակին չի՞ կարողացել արդյունավետ և ճիշտ հաշվարկել իր ձեռքի տակ եղած հնարավորությունները: Հասկանանք, թե ինչ կրճատումներ են ի վերջո լինելու: Օրինակ՝ պոլիկլինիկաները, որոնցում առանց այն էլ ծիծաղելի գումարներ էին ստանում, ստիպված կլինեն էլ ավելի ձգել գոտիները: Գալիք տարվա բյուջեի նախագծով սահմանվում է, որ այդ ծառայությունների գծով մեկ բնակչին բաժին ընկնող ծախսը կկազմի 6 հազար 586 դրամ՝ նախորդ տարվա 6 676 դրամի փոխարեն: Այսինքն՝ յուրաքանչյուր բնակչի համար պետությունը առողջության պահպանման առաջնային օղակին ամսական կտրվածքով կհատկացնի 550 դրամից էլ պակաս գումար: Իսկ թե այս կամ նախորդ տարվա հատկացումների պայմաններում տրամադրվող բուժսպասարկման ինչ որակ կարելի է ակնկալել, թերեւս աչքի լույսի պես պարզ է: Նախատեսվում է կրճատել նաեւ շտապ օգնության ծառայությանը հատկացվող ֆինանսական միջոցները: Բայց, եթե ամբուլատոր-պոլիկլինկական ծառայությունների վերաբերյալ առողջապահության նախարարը հայտարարեց, որ դրանք շարունակելու են մնալ անվճար, նույնը չասաց շտապօգնության մասին: Ավելի վաղ տեղեկացրել ենք, որ չի բացառվում՝ շտապ օգնության կանչերը որոշ դեպքերում դառնան վճարովի: 2018 թվականի բյուջեում բացակայում է արհեստական բեղմնավորման նպատակով պետական աջակցության տողը՜, ինչը, իհարկե, չի կարող մտահոգություն չառաջացնել: Հաջորդ տարի առողջապահական ոլորտի թոշակառու աշխատակիցները կհեռացվեն համակարգից: Ալթունյանը դա, կրճատում, իհարկե չի համարում: Այն որ փորձառու բժշկի կարիք ոլորտը միշտ էլ ունի՝ փաստ է, հիմա ի՞նչ է ցանկանում նախարարը՝ փորձառու վիրաբույժին, ով դեռ ունակ է բազմաթիվ կյանքեր փրկել, ուղարկենք թոշակի, իսկ բժշկական համալսարանը բոլորիս հայտնի կերպով մի կերպ ավարտած 8 բալանոց բժիշկներին բերենք համակարգ՝ անունն էլ դնենք երիտասարդացո՞ւմ: Իհարկե, սա չի նշանակում, որ երիտասարդ կադրերը պետք է անտեսվեն, բայց ցանկացած խնդրին կարելի է համաչափ լուծում գտնել, առանց վիրահատական դանակի և կտրուկ, ծայրահեղ քայլերի:

Հանրային առողջության ներկայիս վիճակի համակողմանի գնահատականը վկայում է այն մասին, որ հանրապետության առողջապահական համակարգի գործառնական արդյունավետությունը շարունակում է մնալ շատ ցածր և գնալով ավելի է հետ մնում գոյություն ունեցող համաշխարհային միտումներից: Ըստ իրավիճակային և հետահայաց վերլուծության՝ անցած 20 տարիների ընթացքում հանրապետության անկախացումից հետո «հայեցակարգային հիմքի» վրա ստեղծված և պետության կողմից օրենսդրորեն ամրագրված ու երաշխավորված բնակչության առողջության պահպանման միասնական համակարգն այդպես էլ չի կայացել: Շուկայական հարաբերությունների ձևավորման անցումային շրջանում գործող առողջապահության խորհրդային համակարգն ամբողջությամբ քանդվեց, որի գլխավոր առավելություններից էր կանխարգելիչ ուղղությունը, որը հանդիսանում է տնտեսապես զարգացած առաջատար երկրների հանրային առողջապահական համակարգերի ժամանակակից հայեցակարգերի հիմքն ու գերակայությունը:

Բնակչության առողջապահական գործող համակարգից մեթոդապես և մասնագիտորեն չհիմնավորված, զուտ քաղաքականորեն մոտիվացված հրաժարվելը նպաստեց այնպիսի իրավիճակի զարգացմանը, որի ժամանակ նախկին կազմակերպչական մեխանիզմները, ենթակառուցվածքը, կառավարման մեթոդներն ու ձևերը, վերահսկման համակարգը՝ այլևս սկսեցին չգործել, իսկ նոր պայմաններում զուտ սպեկուլյատիվ մեթոդների ներդրման փորձերը և ստեղծված իրականությանը չհամապատասխանող ու լայնորեն գովազդվող վերափոխումները (օպտիմալացումները) չկարողացան լուծել նույնիսկ առողջապահության հրատապ խնդիրները, էլ չենք խոսում այն մարտահրավերների մասին, որոնք առաջ են քաշվում միջազգային ինտեգրման աճող գործընթացներում:

Ստելլա Խաչատրյան