Համալիր բուժում և անձնական մոտիվացիա․ ինչ է անհրաժեշտ թմրանյութերից կախվածությունը բուժելու համար

Թմրանյութերի ակտիվ օգտագործումն ու շրջանառությունը Հայաստանում դարձել է ազգային անվտանգության լուրջ սպառնալիք, այդ թվում դեմոգրաֆիական առումով, անգամ դպրոցահասակներն են հաճախ հայտնվում թմրավաճառների թակարդում։

Euromedia24-ի հետ զրույցում թմրանմոլների հետ ինտեսիվ աշխատող հոգեբույժ-նարկոլոգ Վարդուհի Շաքարյանը խիստ ուշագրավ հանգամանքներ է նշում՝ թմրանյութերից կախվածության, դրանից ազատվելու և առողջությունը վերականգնելու մասին։ 

Ինչպե՞ս հասկանալ, որ մարդն ունի կախվածություն: 

- Կախվածությունը դրսևորվում է հոգեներգործուն նյութի օգտագործման ուժեղ ցանկությամբ, օգտագործման քանակի վերահսկողության կորստով, տոլերանտության (նույն ազդեցության համար ավելի մեծ քանակի անհրաժեշտություն) հոգեկան, վարքային և ֆիզիկական ախտանշաններով՝ հոգեներգործուն նյութի բացակայության ժամանակ:

Որո՞նք են կախվածության սկզբնական նշանները, ինչից հասկանա ծնոը՝ երեխան վտանգի մեջ է։

- Գործածման անզուսպ ցանկություն, հաճախակի օգտագործում, ստախոսություն, վարքի փոփոխություն, տրամադրության փոփոխություններ, արտաքին տեսքի վատթարացում, աշխատանքի, ուսման և սոցիալակն ակտիվության նկատմամբ հետաքրքրության կորուստ,մեկուսացում:

Ինչո՞վ է ֆիզիկական կախվածությունը տարբերվում հոգեկանից:

- Ֆիզիկականը կապված է նյութի օգտագործման անհրաժեշտության հետ՝ ախտանշաններից խուսափելու համար, իսկ հոգեբանականը՝ նյութին վերադառնալու անդիմադրելի ցանկությամբ, հաճելի զգացումների վերադառնալու ցանկություն:

Ինչո՞ւ է որոշ մարդկանց մոտ կախվածությունն ավելի արագ զարգանում, հատկապես անչափահասների շրջանում սա, ասում են, բնական երևույթ է:

- Պատճառները կարող են լինել գենետիկական, հոգեբանական (տրավմաներ, դեպրեսիա), սոցիալական (միջավայր, սթրես) և կենսաբանական: Տարիքային կոնկրետ խումբը շատ խոցելի է, նրանց մասով հատուկ առանձին կխոսենք մեր հաջորդ հարցազրույցում շատ հանգամանալից։

Իսկ ինչպես հրաժարվել այդ  «համախտանիշից»:

- Դա ֆիզիկական և հոգեկան ախտանշանների համակցություն է (օրինակ՝անքնություն, դող, տագնապ, գրգռվածություն,ոսկրա-մկանային ցավեր), որոնք ի հայտ են գալիս հոգեներգործուն նյութից հրաժարվելիս անմիջապես հետո:

Ի՞նչ ժամանակակից մեթոդներ կան կախվածության բուժման համար հատկապես մեզ մոտ հասանելի բոլորին:

- Դետոքսիկացիա, դեղորայքային թերապիա, փոխարինող թերապիա (օրինակ՝մեթադոն, նալտրեքսոն, բուպրենորֆին), հոգեթերապիա և սոցիալական վերականգնում՝ հատուկ կենտրոններում: Մենք ունենք և պատշաճ դեղամիջոցներ և փայլուն մասնագետներ, այդ թվում հոգեբաններ։

Իսկ հնարավո՞ր է ամբողջությամբ բուժվել կախվածությունից:

- Այո, բայց դա պահանջում է երկար ժամանակ, համալիր բուժում և անձնական մոտիվացիա:

Որքա՞ն ժամանակ է տևում բուժումը:

- Դետոքսիկացիան տևում է 1-3 շաբաթ, բայց ամբողջական վերականգնումը կարող է ամիսներ կամ տարիներ տևել:

Ինչպե՞ս է ընթանում դետոքսիկացիան:

- Առաջնային է հետազոտությունները, որոնց միջոցով կազմվում է բուժման անհատական պլան։ Դեղորայքի միջոցով վերահսկվում և մեղմացվում են դադրեցման վիճակի ախտանշանները և դուրս են բերվում օրգանիզմի թունավոր նյութերը, հնարավորինս շտկվում են բարդությունները և հետևանքները:

Հնարավո՞ր է բուժել առանց բուժառույի համաձայնության:

- Ոչ, հարկադիր բուժումը հնարավոր է միայն դատարանի որոշմամբ:

Որքա՞ն արդյունավետ է կոդավորումը։

- Կոդավորումն արդյունավետ է մոտիվացված մարդկանց համար, դեղորայքի հետ համալիր բուժման ծրագրի շրջանակներում:

Ինչպե՞ս կանխարգելել ռեցիդիվը:

- Կապ պահպանել բժիշկի և հոգեբանի հետ, խուսափել տրիգեր գործոններից, որոնք խթանում են կախվածությունը, ցանկալի է փոխել միջավայրը, զարգացնել նոր հետաքրքրություններ:

Ի՞նչ անել, եթե մարդը կրկին սկսել է օգտագործել:

- Չմեղադրել, աջակցել, օգնել դիմել մասնագետին և կրկնել բուժումը:

Ո՞րն է ընտանիքի դերը կախվածության կանխարգելման մեջ:

- Ընտանիքը կարող է աջակցել, մոտիվացնել և հնավորինս ապահովել բարենպաստ միջավայր՝ բուժման հաջող ընթացքի համար:

Ինչպե՞ս վարվել կախվածություն ունեցող մարդու հետ:

- Չմեղադրել, պահպանել կապը, առաջարկել օգնություն, խուսափել ֆինանսապես աջակցելուց վնասակար սովորություններին:

Հնարավո՞ր է համոզել մարդուն դիմել նարկոլոգին:

- Այո, զրույցի միջոցով՝ ընդգծելով հոգատարությունը և դրական փոփոխությունների հնարավորությունը:

Ինչպիսի՞ հետևանքներ ունի կախվածությունը մարդու օրգանիզմի վրա:

- Հոգեներգործուն նյութերը կարող են վնասել գրեթե բոլոր օրգան-համակարգերը, առաջացնելով ծանր հետևանքներ և բարդություններ, ինչպես ժամանկավոր, այնպես էլ քրոնիկ, որոնք կարող են հանգեցնել անդառնալի հետևանքների: Շատ կարևոր է նաև հոգեկան և վարքային խնդիրները որոնք ուղեկցում են վերոնշյալ սոմատիկ խնդիրներին և պարտադիր ախտանիշներ են կախվածության ձևավորման ընթացքում։

Հնարավո՞ր է վերականգնել առողջությունը:

- Միանշանակ հնարավոր է և սոմատիկ և հոգեկան առողջության մասնակի կամ լիարժեք վերականգնումը, գործածումը դադարեցնելու և մասնագիտական օգնություն ստանալու արդյունքում։