Զատուլինի խոստովանությունը. Մոսկվան Հայաստանից հավատարմություն է պահանջում իր դավաճանության դիմաց

Ռուսաստանի Պետդումայի պատգամավոր Կոնստանտին Զատուլինը հայտարարել է, որ Մոսկվան չի օգտագործել իր բոլոր հնարավորությունները՝ կանխելու 2020 թվականի պատերազմը և դրան հաջորդած ողբերգությունը՝ Արցախի կորուստն ու հայ բնակչության զանգվածային տեղահանությունը։ Զատուլինի այս հայտարարությունը Մոսկվայի արցախյան քաղաքականության ձախողման ուշագրավ խոստովանություն է։ Նա փաստացի ընդունում է, որ Ռուսաստանը չի օգտագործել Արցախյան պատերազմն ու դրան հաջորդած ողբերգությունը կանխելու իր բոլոր հնարավորությունները։

Զատուլինի խոստովանությունը բացահայտում է Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի տասնամյակների քաղաքականության գլխավոր հակասությունը։ Մոսկվան տարածաշրջանում իր գերիշխող դիրքն ամրապնդել է անվտանգության երաշխավորի կարգավիճակով՝ Հայաստանի պաշտպանությունը կապելով սեփական ռազմական ներկայության և քաղաքական ազդեցության հետ։ Արցախյան պատերազմն ու դրան հաջորդած իրադարձությունները բացահայտեցին այդ համակարգի խորքային ձախողումը։ Ռուսաստանը չկատարեց Հայաստանի անվտանգության հետ կապված սպասելիքները և չկանխեց Արցախի հայաթափումը։

Զատուլինի հայտարարության քաղաքական նշանակությունն առավել ակնհայտ է դառնում նրա հետագա մեղադրանքների համատեքստում։ Ընդունելով, որ Ռուսաստանը չի օգտագործել ողբերգությունը կանխելու իր բոլոր հնարավորությունները, նա Հայաստանի ղեկավարությանը մեղադրում է Մոսկվայի հետ հարաբերությունները քայքայելու մեջ։ Այս տրամաբանությամբ Հայաստանը պարտավոր է պահպանել հավատարմությունն անվտանգության այն համակարգին, որի ձախողումն ընդունում է հենց ռուսաստանցի պատգամավորը։ Մոսկվան շարունակում է Հայաստանի արտաքին քաղաքական ինքնուրույնությունը դիտարկել որպես սեփական ազդեցությանը սպառնացող հանգամանք՝ անտեսելով այդ քաղաքականության հետևանքով առաջացած անվստահության պատճառները։

Այս քաղաքականության հետևանքներն ակնհայտ դարձան դեռևս 2013 թվականին, երբ Եվրամիության հետ Ասոցացման համաձայնագրի շուրջ երեք տարվա բանակցություններից հետո Սերժ Սարգսյանը Մոսկվայում հայտարարեց Մաքսային միությանը միանալու որոշման մասին։ Այդ շրջադարձը բացահայտեց Հայաստանի արտաքին քաղաքական ընտրության վրա Ռուսաստանի ազդեցության իրական չափը։ 13 տարի անց Զատուլինի հայտարարությունն արտահայտում է նույն մոտեցումը։ Մոսկվան Հայաստանի եվրոպական կողմնորոշումը դիտարկում է որպես սեփական ազդեցության կորուստ՝ շարունակելով հավակնել Երևանի ռազմավարական որոշումների նկատմամբ վերահսկողության։

Առանձնապես ուշագրավ է Զատուլինի անդրադարձը Ուկրաինայի պատերազմին։ Նա Ռուսաստանի պատերազմական դրությունն ու Եվրամիության հետ հակամարտությունը ներկայացնում է որպես հանգամանքներ, որոնք Հայաստանը պարտավոր է հաշվի առնել իր արտաքին քաղաքականությունը որոշելիս։ Այս տրամաբանությամբ Հայաստանի ազգային շահերը պետք է հարմարեցվեն Ռուսաստանի ռազմական և աշխարհաքաղաքական առաջնահերթություններին։

Սակայն Հայաստանը Ուկրաինայի պատերազմի մասնակից չէ և պատասխանատվություն չի կրում Ռուսաստանի որոշումների համար։ Հայաստանի անվտանգությունը, տնտեսական զարգացումը և միջազգային հարաբերությունները պետք է հիմնվեն սեփական ազգային շահերի վրա։ Մոսկվայի հակամարտությունները չեն կարող որոշել Երևանի արտաքին քաղաքական օրակարգը կամ սահմանել նրա միջազգային համագործակցության շրջանակը։ Եվրոպական ինտեգրումը Հայաստանի ինքնիշխան ընտրությունն է, որի վերաբերյալ որոշումներ կայացնելու իրավունքը պատկանում է Հայաստանի ժողովրդին։

Զատուլինի հայտարարությունը բացահայտում է Հայաստանում Ռուսաստանի ազդեցության թուլացման հիմնական պատճառներից մեկը։ Մոսկվան կորցրել է Հայաստանի վստահությունը պահպանելու իր գլխավոր հիմքը՝ անվտանգության երաշխավորի հեղինակությունը։ Այդ վստահությունը վերականգնելու անհրաժեշտության պայմաններում ռուսական քաղաքական շրջանակներից շարունակում են հնչել մեղադրանքներ և տնտեսական պատժի սպառնալիքներ։ Զատուլինը նույնիսկ հայտարարում է, որ Փաշինյանի քաղաքականության համար պատասխան է տալու ամբողջ Հայաստանը։ Այս խոսքերն արդեն վերաբերում են Հայաստանի ինքնիշխանությանը և սեփական ապագան որոշելու հայ ժողովրդի իրավունքին։

Ռուսաստանի քաղաքական ղեկավարությունը պետք է ընդունի Հայաստանի հետ հարաբերություններում ձևավորված նոր իրողությունը։ Հայաստանի ժողովուրդը պատասխանատվություն չի կրում Մոսկվայի ռազմաքաղաքական ձախողումների համար և պարտավոր չէ դրանց հետևանքների դիմաց զիջել իր ինքնիշխանությունը։ Արցախում տեղի ունեցած ողբերգությունը խորապես փոխել է հայ հասարակության վերաբերմունքը Ռուսաստանի անվտանգության երաշխիքների նկատմամբ։ Սպառնալիքներն ու քաղաքական ճնշումը միայն խորացնում են Մոսկվայի նկատմամբ անվստահությունը և ավելի են հեռացնում Հայաստանին Ռուսաստանից։