Մարզպետների փոփոխության հարցը լուրջ է

Այս պահի դրությամբ գտնել մեկին, ով կարող է 100 տոկոսանոց պատասխան տալ հարցին, թե ինչ փոփոխություններ է պատրաստվում կատարել նախագահը մարզերում, անհնար է: Բայց այն, որ մարզերի մեծ մասում փոփոխություններ են սպասվում, հստակ է:

Սպասվելիք փոփոխությունների վերաբերյալ հստակ պատասխան չունենալով հանդերձ՝ հստակ է մի բան. մարզերը «ոստիկանների» միջոցով կառավարելու Սերժ Սարգսյանի պրոյեկտը ձախողվեց: Սրա ամենավառ վկայությունը Շիրակի նախկին մարզպետ Աշոտ Գիզիրյանն էր: Թե ինչը դրդեց նախագահին առանց այդ էլ մի քանի պոստ «վարի տված» Գիզիրյանին ուղարկել Հայաստանի ամենապրոբլեմային մարզ, այդպես էլ չհասկացվեց: Արտագաղթ, հուսահատություն, գյուղական բնակչության անմխիթար վիճակ, հազար ու մի տնտեսական խնդիր… մարզերի հիմնական պատկերը սա է: Նման մարզին հարկավոր էր ոչ թե «ոստիկան», այլ դարդ ու ցավին դարման անող: Մարզպետի աթոռին հարկավոր էր նստեցնել ոչ թե «մարդ բռնել» սովորած մեկի, այլ տնտեսություն հասկացողի, գյուղերն ու քաղաքները ոտի հանողի:

Հայաստանի մարզերին ոչ թե կաբինետում նստող ու հրամաններ տվող չինովնիկներ են պետք, այլ՝ կաբինետից դուրս աշխատող, առավոտից գիշեր գյուղերով շրջող, իր գյուղացու ու քաղաքացու լեզուն հասկացող ու իր գյուղն ու քաղաքը աշխարհի ամենալավ տեղը համարող մեկը, ով դողա իր յուրաքանչյուր բնակչի համար, ամեն րոպե կանգնի նրա կողքն ու ամեն ինչ անի՝ վերջինիս կյանքն ապահով դարձնելու ու արտագաղթը կանխելու համար: Տավուշի մարզի Չինչին, եթե չասենք՝ արդեն դատարկված, ապա՝ առաջընթաց տեմպերով դատարկվող գյուղում արդեն որերորդ տարին խմելու ջուր չկա. ջուր, իհարկե, կա, պարզապես ջուր քաշող չկա, գյուղապետի պետքը չէ, գյուղացիներն էլ, հիմնականում՝ մի քանի տուն ծերեր, մնում են վզները ծուռ ու անջուր:

Նախագահական ընտրություններում Սերժ Սարգսյանի գրանցած խայտառակ արդյունքը խորը ուսումնասիրման դեպքում հենց տեղական խայտառակ կառավարման ցուցիչն էր: Վանաձորում ընտրողները դժգո՞հ էին քաղաքապետից, դժգոհությունն արտահայտեցին ընտրություններում իրենց գլխին նման պաշտոնյա կապած նախագահին «ոչ» ասելով: Վատ աշխատող Ժեկի պետի, գյուղապետի, քաղաքապետի գնահատականը ժողովուրդը չի զլանում տալ և, որպես կանոն, տալիս է երկրի առաջին դեմքին նախ հայհոյելով, իսկ հետո արդեն՝ ընտրություններում համապատասխան քվեարկություն կատարելով:

Թվացյալ «ոչ պրոբլեմային» մարզ Սյունիքում ևս «ոստիկանական» մարզպետի կառավարումն ավարտվեց կատարյալ ֆիասկոյով: Թեև տարիներ շարունակ բոլորին հայտնի իրողությունը չտեսնելու տալն ու մի ամբողջ՝ ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածք հանցագործի համարում ունեցող մեկին փեշքեշ անելն ու համատարած աղքատության ֆոնին մեկ անձնավորության հաշվեհամարին միլիարդների կարողություն նստեցնելը երևի թե այլ հանգուցալուծում չէր էլ կարող ունենալ: Այդքանից հետո դեռ խոսակցություններ են գնում, թե Սուրիկ Խաչատրյանը կշարունակի կառավարել «զոնը»՝ իր դրածոյին նստեցնելով մարզպետի աթոռին:

Հանցագործից բացի՝ մարզի կառավարումը երևի թե չարժե հանձնել նաև հոգնած պաշտոնյայի: Բյուջեի կատարողականի ներկայացման համար Ազգային ժողով եկած և հաշվետվություններ ներկայացնող մարզպետներին լսելով կարելի էր որոշ չափով հասկանալ, թե ինչու է Հայաստանի մարզերում նման վիճակ տիրում. մեր մարզպետների մեծ մասը, բացառությամբ մեկ-երկուսի, հոգնած են (հոգնած հասկացությունը ոչ թե սիտուատիվ, մարդկային հոգնածությանն է վերաբերում, այլ… հասկացողը կհասկանա):

Հոգնած պաշտոնյայից անհնար է լավ արդյունք ակնկալել, անհնար է սպասել, թե հոգնած պաշտոնյան կարող է ինչ-որ բան նախաձեռնել, ինքնուրույն մի բան փնտրել, ներդրողներ գտնել, իր տարածքի մի մասում մի բան անել, մյուս մասում՝ մեկ այլ բան… Հիշյալ հաշվետվությունների ժամանակ աղվեսային դիվանագիտությամբ, վերևներին մշտապես հաճոյանալու տաղանդի շնորհիվ իներցիայով պաշտոնից պաշտոն գլորվող Արարատի մարզպետ Էդիկ Բարսեղյանն (Լոնդիկ) ահագին զվարճություն պատճառեց բոլորին և ինքն իրեն՝ ինչ-որ պրիմիտիվ (խորքային ընկալման պարագայում ավելի քան կարևոր ցուցիչ) հարցի պատասխան նախապատրաստած լինելու համար. հարցը բյուջեի նախորդ քննարկման ժամանակ պատգամավոր Նիկոլ Փաշինյանի հնչեցրած «առաջին դասարանցիների քանակին» էր վերաբերում:

Հոգնած պաշտոնյան տարբերվում է հենց նրանով, որ ջանում է կատարել միայն այն, ինչ իրենից պահանջվում է (լավ, թե վատ, այլ հարց է. իրականում, իհարկե, մեր մարզպետներն անգամ իրենցից պահանջվածը չեն կատարում) և երբեք չի ձգտում անել այն, ինչ չի պահանջվում, բայց ինչը պարտադիր է «լավ պաշտոնյա» կոչվելու համար:

Լրագրողը հարց է տալիս Լոռու՝ տարիքով ավելի երիտասարդ մարզպետին՝ իր մարզից արտագաղթողների վերաբերյալ: Մարզպետը պատասխանում է, թե նման բան չկա կամ տեղյակ չէ: Մարզպետը՝ ոչ հոգնած պաշտոնյան, կարո՞ղ է տեղյակ չլինել իր մարզից: Ինչո՞ւ պետք է երկրի ընդդիմությունը թմբկահարի ամեն օր երկրից հեռացողների «քարավանների» մասին, իսկ դատարկվող «զոնաների նայողները» շարունակեն ամպոտ ոտքերով փռված մնալ կաբինետներում կամ Արագածոտնի երջանիկ մարզպետի նման հայտարարեն, թե իրենց մոտ կատարելություն է և ընդամենը 1 տոկոսն է աղքատ ու գործազուրկ, մնացածը՝ «չաղ ու բախտավոր»:

Սրանք երևի թե հարցեր են, որ պտտվում են նաև երկրի նախագահի ուղեղում, որոնք իսկապես լուրջ են և հույժ կարևոր Հայաստանի նման երկրի համար, և որոնց պատասխաններն, ի վերջո, տալու է հենց ինքը՝ պետության առաջին դեմքը՝ իր նշանակումներով: Իսկ որ նշանակումներին այդքան էլ շատ ժամանակ չի մնացել, արդեն իսկ փաստ է:

Լուսինե Կեսոյան