Ո՞ւմ են իրականում ձեռնտու թանկացումները

Дурной пример заразителен արտահայտությունը, թեպետ հայկական ծագում չունի, սակայն հայաստանյան իրականությանն ավելի հատկանշական է: Իշխանության ներկայացուցիչներն ու խոշոր ընկերությունների սեփականատերերը ժողովրդի շահերին հակասող ցանկացած կազմաքանդիչ գործողությունում չեն ցանկանում իրարից հետ մնալ և մրցակցում են: Մրցակցության մասին էլ, բնականաբար, լսել են, գիտեն, որ նման երևույթ կա աշխարհում, մանավանդ՝ զարգացած ու քաղաքակիրթ երկրներում, որտեղ կա նաև զարգացած ու քաղաքակիրթ բիզնես միջավայր: Սակայն եթե նշված երկրներում մրցակցությունը կարող է լինել արտադրանքի և մատուցվող ծառայությունների որակի բարձրացման, նաև՝ գների իջեցման միջոցով, ապա 7 տոկոս տնտեսական աճ ունեցող մեր երկրում մրցակցության այլ ընկալում կա՝ ով ավելի շատ կթալանի, ով ավելի կհարստանա, ով ավելի շատ խնդիրներ կստեղծի բնակչության համար:

Արդարացման բանաձևեր, ամեն դեպքում, կան. գազի թանկացումը կարող են կապել Ռուսաստանի հետ, էլեկտրաէներգիայինը՝ գազի գնի հետ, սննդամթերքինը՝ գազի ու էլեկտրաէներգիայի հետ, չնայած, օրինակ, կաթնամթերք արտադրող մի քանի ընկերության կողմից իրենց արտադրանքի գների բարձրացումն արվել էր մինչև գազի թանկացումը և, հետևաբար, դրա հետ կապ չուներ, իսկ նրանց կողմից ներկայացված պատճառները բացարձակապես հիմնավոր չէին:

Եթե արտադրողը, գործարարը, մասնավոր ընկերությունները, արտադրանքի և ծառայության գին բարձրացնելով, իրենց ֆինանսական խնդիրներն են լուծում կամ իրենց անձնակազմի աշխատավարձերն են բարձրացնում կամ էլ պարզապես էլ ավելի տրվում գերշահույթներ ունենալու մոլուցքին, և պետությունն էլ իրականում այս վտանգավոր գործընթացները կանխելու արդյունավետ փորձեր չի անում կամ էլ պարզապես կանխելու իմիտացիա է անում՝ անունը դնելով X տոկոս սուբսիդավորում, ապա դա կարող է նշանակել, որ թանկացումները պետությանը պարզապես ձեռնտու են: Ավելին՝ թանկացումները պետության համար նույնիսկ կարող են անհրաժեշտություն լինել, քանի եղել է, կա և գնալով ավելի տագնապալի է դառնում այն երևույթը, որը կոչվում է արտագաղթ: Գաղտնիք չէ, որ արտագաղթի պատճառով կրճատվում է ներքին սպառումը, հետևաբար, կրճատվում է նաև հարկման բազան, ուստի՝ Կառավարությունը կարող էր շահագրգռված լինել ընդլայնել հարկման բազան գների բարձրացման միջոցով և այդ պատճառով առաջ քաշել գազի և էլեկտրաէներգիայի սակագների բարձրացման խնդիրը, քանի որ մեխանիկորեն դա կբերի բոլոր ապրանքների գների բարձրացման: Չմոռանանք, որ էլեկտրաէներգիայի գնի բարձրացումը Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովն էր առաջարկել, իսկ գազի թանկացումը՝ ՀայՌուսգազարդը:

Բնականաբար, հղումը կատարվում է ՌԴ-ին, սակայն ո՛չ ռուսական լրատվամիջոցներում, ո՛չ Գազպրոմի կայքում չենք հանդիպում այնպիսի հրապարակումների, մեսիջների, որոնք ցույց կտային, որ Գազպրոմը գազի գին բարձրացնելու քաղաքականություն է վարում: Եթե ուղղակի նայենք ՀայՌուսգազարդի կողմից ՀԾԿՀ ներկայացված ֆինանսական փաստաթղթերում առկա մի քանի թիվ, ապա կտեսնենք, որ ընկերությունը 2013թ. հուլիսից 2014թ. հուլիսն ընկած ժամանակաշրջանի համար նախատեսում է մինչև 22 միլիարդ դրամ կրկնապատկել շահագործման և պահպանման ծախսերը, մոտ 2 անգամ բարձրացնել 6 հազար աշխատակցի միջին աշխատավարձը՝ դարձնելով մոտ 207 հազար դրամ, քառակի ավելացնել գործուղման և ներկայացուցչական ծախսերը՝ մինչև 200 միլիոն դրամ, և այլն:

Ի սկզբանե, ՀայՌուսգազարդը Հանրային ծառայությունները կարգավորող հանձնաժողովին ներկայացրել էր գազի գինը 132-ից 221 դրամ դարձնելու առաջարկ՝ որպես հիմնավորում դրա մեջ ներառելով թե՛ Ռուսաստանի կողմից թանկացումը, թե՛ ՀայՌուսգազարդի խնդիրների լուծման հետ կապված պահանջները: Սակայն 132-ը 221 չդարձավ, այլ՝ ընդամենը 156, իսկ ՀայՌուսգազարդի հնարավորություններն էլ ավելացան: Հետաքրքիր է՝ ինչի՞ հաշվին: Եվ սա այն դեպքում, երբ ՀայՌուսգազարդի տնօրեն Վարդան Հարությունյանը հեռուստահաղորդումներից մեկի ժամանակ դժգոհում էր ընկերության ֆինանսական վիճակից, հնարավորություններից, եկամուտներից:

Այստեղ տեղին է հիշել, որ սույն ընկերության շուրջ դեռ այս տարվա փետրվարին խոսակցություններ են շրջանառվել, որ ընկերության ղեկավարությունը աշխատակիցներին ստիպում էր քվեարկել Սերժ Սարգսյանի օգտին, ինչը զարմանալի չէ և ցույց է տալիս, որ այս ընկերության, ինչպես և շատ այլ ընկերությունների, գերխնդիրը կարող է լինել իշխանություններին սպասարկելը, համապատասխան ծառայություններ մատուցելը:

Ամեն ինչ հնարավոր է, քանի որ ինչպես Սերժ Սարգսյանն էր մեջբերում հայտնի խոսքը՝ սա Հայաստանն է, և վե՛րջ: Ամեն դեպքում, լինի Հայաստանի, թե՝ Ռուսաստանի նախաձեռնությամբ, օպերացիան հաջողված է, և հերթական թանկացումների սկիզբը՝ դրված: Սա դեռ սկիզբն է:

Կարեն Վարդանյան