Բյուջեի փոշիացո՞ւմ, թե՞ փրկօղակ

Այն, որ ցանկացած երկրի տնտեսության հենասյուներից մեկն էլ բանկային համակարգն է, հայտնի է բոլորին: Ժամանակակից աշխարհում չկա ոչ մի զարգացած տնտեսությամբ երկիր, ուր այս ոլորտը  չունենա կարևորագույն դերակատարում տնտեսության զարգացման գործում: Մեր երկրում, ցավոք, բանկային համակարգը կամ, ավելի ճիշտ, այդ համակարգի կողմից ներկայում բնակչությանն առաջարկվող ծառայություններն այնպիսին են, որ հազիվ թե հնարավոր լինի նույնը պնդել Հայաստանի պարագայում. բնակչությունն այսօր բանկային համակարգն ավելի շատ ընկալում է որպես կեղեքման գործիք՝ մշակված իր իսկ դեմ, ինչը, պետք է նկատել, շատ դեպքերում արդարացի նկատառում է:

Օրերս, ինչպես հայտնի է, ՀՀ վարչապետ Կարեն Կարապետյանը խորհրդակցություն էր անցկացրել բանկային համակարգի ներկայացուցիչների մասնակցությամբ: Խորհրդակցությանը, որին ներկա էր նաև ՀՀ կենտրոնական բանկի նախագահ Արթուր Ջավադյանը, վարչապետը խոսել էր պետության կողմից բանկային տոկոսների  սուբսիդավորման թեմայով: Առաջիկայում, ինչպես պարզ էր դառնում Կարապետյանի խոսքից, պետությունն իր մասնաբաժինն է ունենալու և սուբսիդավորելու է այնպիսի գերակա ոլորտների վարկային տոկոսներն, ինչպիսիք են՝ գյուղատնտեսությունը, թեթև արդյունաբերությունը, կաշվի վերամշակումը, կոշիկի արտադրությունը, գորգագործությունը, արտահանումը: Ինչ խոսք, ասվածն, եթե իհարկե, այն իրապես դառնա իրականություն, չի կարող ոգևորությամբ չընդունվել. էժան վարկերը ցանկացած մեկի երազանքն է, ցանկացած բիզնեսի զարգացման գլխավոր առհավատչյաներից մեկը: Սակայն այս ամենն ընդամենը տեսականորեն է այդպես, ու որքան էլ ցավալի լինի խոստովանելը, այն բնավ էլ ի սկզբանե չի երաշխավորում տնտեսական աշխուժացում կամ, առավելևս, անշեղ  աճ: Կարող է հարց առաջանալ՝ ինչո՞ւմն է խնդիրը:

Խնդիրն իրականում հայաստանյան իրականության մեջ է: Բանն այն է, որ ցանկացած սուբսիդավորում, առավելևս եթե այն տասնյակ տոկոսների է հասնում, ինչպես այս դեպքում, չի կարող հետապնդել բացառապես բարեգործական նպատակ. այն, ըստ էության, իրենից պետության կողմից կատարված յուրատեսակ ներդրում է ներկայացնում, որի դիմաց, բնականբար, ակնկալվում է շատ կոնկրետ արդյունք: Այդ արդյունքն, ինչպես կարելի է կռահել, բիզնեսի առաջընթացն է: Ակնհայտ է, սակայն, որ այսօր զուտ օբյեկտիվորեն Հայաստանում չկան նույնիսկ տարրական անհրաժեշտ պայմաններ բիզնես զարգացնելու. դաշտը ոչ մրցակցային է, կոռումպացված, բնակչությունը՝ սակավ, այստեղ արտադրված ապրանքներն էլ, անկախ դրանց տեսակից ու բնույթից, ոչ մրցունակ նույնիսկ ներքին շուկայում: Հետևաբար՝ կարծել, թե հարկատուներիս հաշվին կատարվելիք սուբսիդավորումը կարող է տնտեսական հրաշքի հիմք հանդիսանալ, սարսափելի մոլորություն կլիներ:

Եվ ուրեմն՝ հետևություն՝ նախ հարկավոր է վերացնել վերոհիշյալ խոչընդոտներն ու տնտեսական զարգացման համապատասխան դաշտ ու մթնոլորտ ձևավորել ու հետո միայն անցնել տեխնիկական մասին. վարկային տոկոսների սուբսիդավորումը չի կարող ցանկալի արդյունք ապահովել, քանի դեռ երկրում չի գործել նոր տրամաբանություն ու չի հաստատվել նոր փիլիսոփայություն՝ կասկածից  վեր է սա, ու ով ինչ ուզում է՝ ասի:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ