Ամերիկան լուրջ պլաններ ունի՝ Արցախի հետ կապված

Շաբաթներ առաջ Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան, ԵԱՀԿ ՄԽ նախկին համանախագահ Մեթյու Բրայզայի հայտնի հայտարարությանը՝ կապված ԵՄ-ին հավաքականորեն որպես երրորդ կողմ արցախյան հակամարտության կարգավորման գործընթացում ներգրավելու հետ, այժմ հետևել է նրա մեկ այլ հայտարարություն, ուր Բրայզան կիսվել է իր մտքերով` արցախյան հակամարտության կարգավորման հնարավորությունների հետ կապված: Բրայզան վստահություն է հայտնել, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության լուծումն առաջընթաց չի գրանցի, քանի դեռ ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանն իրենց ներդրումը չեն ունեցել դրա կարգավորման հարցում՝ հավելելով, որ Վաշինգտոնն ու Մոսկվան պետք է արցախյան հարցը ներառեն երկկողմ հարաբերությունների օրակարգում. միայն այդպիսով է հնարավոր հասնել իրական առաջընթացի: Հունիսի 15-ին էլ, ինչպես հայտնի է, Զախարովան էր խոսել հիմնախնդրի մասին՝ շեշետելով, որ խնդրի լուծման հաստատված ձևաչափը լավագույն ձևաչափն է՝ կողմերին փոխզիջման բերելու համար: Ավելին՝ վստահություն էր հայտնել, որ Արցախի հարցում փոխզիջումը չպետք է վնասի այնտեղ բնակվող մարդկանց։ Այս ամենին գումարած էլ՝ հայտնի է դարձել, որ Ջաբրայիլում Ալիևը կրկին հանդես է եկել ռազմատենչ հայտարարարություններով՝ թվարկելով այն «առավելությունները», որ ներկայում ազերիական զինված ուժերն իբր ունեն:

Այն, որ ներկա խաղաղությունը կամ, պայմանական ասած, սառեցված վիճակը չի կարող տևել հավերժ, բոլորին է պարզ: Նույնիսկ կա կարծիք, որ ներկա իրավիճակը պայմանավորված է Հայաստանում ընթացող ներքին պրոցեսներով, ու հենց որ ամեն բան հստակեցվի, արցախյան հակամարտության գործընթացում լրջագույն տեղաշարժեր են լինելու: Այլ կերպ ասած՝ բոլորը շունչները պահած՝ սպասում են 2018-ին: Հետևաբար՝ անկասկած է, որ առաջիկա 1-2 տարին վճռորոշ են լինելու արցախյան հիմնախնդրի լուծման հարցում: Այսպիսով՝ ի՞նչ է ակնարկում Բրայզան իր վերջին հայտարարությամբ, որն, ըստ էության, պատասխան է Զախարովայի այն պնդմանը, թե բանակցությունների ներկա ձևաչափը լիովին բավարարում է բոլոր պահանջներին: Բրայզան, ըստ էության, իր անհամաձայնությունն է հայտնում Զախարովայի պնդմանը՝ շեշետադրելով ԱՄՆ դերակատարության մեծացման անհրաժեշտությունն ու, ըստ էության, հենց դա համարելով խնդրի լուծման գլխավոր երաշխիք: Այլ խոսքերով՝ Բրայզան հայտարարում է, որ ներկա ձևաչափն իրեն սպառել է ու ընդունակ չէ իրական առաջընթացի մղել խնդրի կարգավորումը: Իսկ այն պնդումը, որ արցախյան հարցը պետք է մեկ մասնիկը դառնա Ռուսաստան-ԱՄՆ երկկողմ հարաբերությունների օրակարգի, ըստ էության՝ է՛լ ավելի է շեշտում այն, որ Վաշինգտոնն այլևս չի պատրաստվում իրեն վերապահված երկրորդական դերը հանդուրժել կամ հարցի լուծման բանալիները թողնել Մոսկվայի ձեռքում:

Բնական հարցադրում է առաջ գալիս՝ ի՞նչ կարող է այս ամենը նշանակել հայկական կողմի համար, լա՞վ է այս ամենը, թե՞ Անդրկովկասում այլևս երբեք խաղաղություն չի լինելու. թեկուզ՝ ձևական: Հարցին պատասխան գտնելու համար պետք է հաշվի առնել մի քանի հանգամանք: Նախ՝ անկասկած է՝ ցանկացած հակամարտության խաղաղ կարգավորումը դառնում է է՛լ ավելի անիրատեսական, երբ աշխարհաքաղաքական կենտորնները միմյանց միջև մրցակցության մեջ են մտնում. աշխարհում ասվածը փաստող բազմաթիվ օրինակներ կան: Երկրորդ՝ գրեթե անվիճելի է, որ եթե ՌԴ-ն չգնա ԱՄՆ-ին ընդառաջ ու չփորձի իր իշխանությամբ կիսվել Վաշինգտոնի հետ, ապա ԱՄՆ-ն կարող է անկանխատեսելի քայլերի գնալ Անդրկովկասում նախևառաջ Թուրքիայի միջոցով: Ճիշտ է՝  վերջին շրջանում երկու երկրների միջև հարաբերությունները կարծես լարված փուլ են թևակոխել, սակայն ոչ ոք չի կասկածում, որ հարկ եղած դեպքում ԱՄՆ-ն կգտնի լծակներ՝ ազդելու Անկարայի քաղաքականության վրա: Մյուս կողմից՝ Ռուսաստանի վիճակն է բարդանում. խուսափելու համար ԱՄՆ մրցակցությունից ու խնդրի կարգավորման գործընթացում Վաշինգտոնի ներգրավվածության ու ազդեցության մեծացումից՝ Մոսկվան իր հերթին կարող է խրախուսել Ալիևին՝ արկածախնդրության դիմելու, որպեսզի քանի դեռ սեփական ազդեցությունը չի կորցրել, հնարավորություն ունենա հարցն իրեն ձեռնտու կերպով կարգավորելու: Մի խոսքով՝ թնջուկն իրոք որ բարդանում է, ու հայտնի չէ, թե ենթադրյալ պատերազմը, եթե, իհարկե, բանը հասնի լայնամասշտաբ բախման, ինչով կարող է ավարտվել:

Ամենահավանական տարբերակը, սակայն, երևի թե ապրիլյան բախման սցենարի ավելի լայնամասշտաբ կրկնությունն է՝ այս անգամ արդեն հրահրված Արևմուտքից: Մի բան անկասկած է՝ ներկա պահին Մոսկվային ձեռնտու չէ պատերազմի հրահրումը, քանի որ Կրեմլը գաղափար չունի՝ ինչ վտանգներով այն կարող է լեցուն լինել իր համար. միայն մահմեդական ծայրահեղականների՝ հակամարտության մեջ հավանական ներգրավվածությունը բավարար է, որպեսզի Մոսկվան ձգտի հնարավորինս երկարաձգելու խաղաղությունն Անդրկովկասում:

Մյուս կողմից, սակայն, մեր դիվանագիտության համար միգուցե նաև մանևրելու հնարավորություն կարող  է ստեղծվել. խաղալով գերտերությունների հակասությունների վրա՝ սեփական պլանն առաջ մղել, եթե, իհարկե, նման պլան հայկական կողմն առհասարակ ունի:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ