The New York Times. Երկու քայլ հետ Կովկասում

Ներկայացնում ենք ամերիկացի պրոֆեսոր Փիթեր Ռութլանդի ուշագրավ և հետաքրքիր վերլուծական հոդվածը:

Վերջին օրերին տեղի են ունեցել երկու խորհրդանշական իրադարձություններ, որոնք առաջ են բերում պատերազմական գործողություններ բորբոքելու վտանգ Կովկասի արդեն լարված հարևանությամբ:

Սեպտեմբերի 3-ին Ռիչարդ Մորնինգսթարը՝ Ադրբեջանում ԱՄՆ նորանշանակ դեսպանը, իր հարգանքի տուրքը մատուցեց Հեյդար Ալիևին՝ Ադրբեջանի հանգուցյալ նախկին նախագահին (գործող նախագահի հորը)՝ ծաղկեպսակ դնելով նրա հուշարձանին կենտրոնական Բաքվում: Ըստ երևույթին, դա ստանդարտ արարողակարգ է ԱՄՆ դեսպանների մոտ՝ ընդգրկել այս կանգառը իրենց պարտականությունների մեջ, երբ ժամանում են Բաքու: Նկարները նաև հստակ ցույց են տալիս դեսպանին իր գլուխը խոնարհելուց հուշարձանի առջև, չնայած որ Պետդեպարտամենտի խոսնակը հետո ժխտեց դա:

Պարոն Մորնինգսթարի դատարկ ժեստն ուղարկեց երկու սխալ ազդանշաններ: Առաջին՝ հուսալքող է ժողովրդավարական ակտիվիստների համար տեսնել ԱՄՆ-ի՝ վախկոտի պես աջակցությունը բռնապետությանը՝ որպես կառավարման հարմար ձև և ԱՄՆ-ի՝ ողջ Մերձավոր Արևելքի հանդեպ վարած քաղաքականությունը: Երկրորդ՝ այն ազդանշան է տալիս Հայաստանին և իր սկզբունքային դաշնակից Ռուսաստանին, որ ԱՄՆ-ը Ադրբեջանի կառավարության անվերապահ հովանավորն է: Ռազմավարական շահերը՝ կասպիական նավթ, մուտք դեպի Կենտրոնական Ասիա, Իրանի զսպում, ակնկալում է ավելին, քան մարդու իրավունքների և ժողովրդավարական ընթացակարգի նրբությունները:

Գրեթե անհնար է ակնկալել՝ Միացյալ Նահանգները պետք է հանդես գա որպես ազնիվ միջնորդ բանակցային գործընթացում Հայաստանի համար: Իսկ եթե ԱՄՆ-ն չի կարող խաղալ այդ դերը, ուրեմն ոչ ոք չի կարող:

Նմանատիպ խորհրդանշական գործողությունների շուրջ դիվանագիտությունը շատ է ծավալվել: 1793թ. Կոմս Մաքարթնին՝ Չինաստանում Բրիտանիայի դեպանը, վռնդվեց երկրից, երբ նա մերժեց ստորաքարշել կայսեր առջև: Վերջերս ճապոնական կառավարության նախարարների այցելությունները Տոկիոյում Յասուկունի դամբարան առաջացրել են դժգոհություններ Չինաստանից Հարավային Կորեա: Ի հակադրություն, երբ կանցլեր Վիլի Բրանդտը ծնկի եկավ Վարշավայի գետոյին նվիրված հուշարձանի առջև, նա շրջեց Գերմանիայի՝ իր անցյալի վայրագությունների քավության մի էջ: Նույն ոգով Վլադիմիր Պուտինը հաշտեցման շատ պարզ մի նամակ ուղարկեց, երբ 2010թ. ծնկի իջավ Կատինում Ստալինի հրամանով սպանված լեհ սպաներին նվիրված հուշարձանի առջև:

«Մենք կարիք ունենք հենց առաջնորդների, ովքեր պատրաստ կլինեն հետևելու պրն Բրանդտի և պրն Պուտինի օրինակներին՝ ցույց տալու զղջում և իրենց նախկին հակառակորդներին հանդիպելու կամք ու իրար հետ ապրելու ճանապարհ գտնել: Մենք հնարավոր է երկար սպասենք»,-եզրափակում է ամերիկացի պրոֆեսորը: