13 թվի և սև կատուների մասին

Սնահավատությունները հիմնականում ստեղծվել և լայնորեն կիրառվել են մեզնից դարեր առաջ, երբ մարդիկ ի վիճակի չէին բացատրելու բնության երևույթները: Մարդկության և գիտության զարգացման ընթացքում սնոտիապաշտությունը խավարամտության ու տգիտության հետևանք էր համարվում: Ժամանակակից մարդն սկսեց հավատալ, որ «ուրբաթ 13-ը» չի կարող որևէ կերպ ազդել մարդու ճակատագրի վրա, որ սև կատվի հանդիպելը չի կարող վատ նախանշան համարվել: Տարբեր ժողովուրդների մոտ միևնույն խորհրդանիշերը կարող են միանգամայն հակառակ նշանակություն ունենալ:

Այդուհանդերձ, սնոտիապաշտությունը եղել և մնում է շատերիս առօրյայի մի մասը: Ոմանք շարունակում են հավատալ, ոմանք՝ ոչ: Ընդ որում՝ իրականությունը ցույց է տալիս, որ մարդիկ դեռևս շարունակում են հավատալ ոչ միայն անցյալի սնոտիապաշտության մնացուկներին, այլև գիտության զարգացմանը զուգահեռ՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների գերզարգացման դարում, ստեղծում են սնոտիապաշտության նորագույն ձևեր: Դրանցից տարածվածն էլ այսօր համակարգչի հետ կապված սնահավատությունն է:

Կան մարդիկ, ովքեր համակարգչով աշխատելիս ուշադրություն են դարձնում «կուրսորի»՝ սլաքի տեղաշարժի դինամիկային: Օրինակ՝ եթե սլաքը դադարում է շարժվել, ուրեմն՝ գումարի կորուստ կունենան. խուսափում են մասնագետի հետ համակարգչի խափանման մասին խոսելուց՝ կարծելով, որ դա լուրջ կռվի նախանշան է և, իհարկե, հաճախակի թարմացնում են ինտերնետային «հոգու» լուսանկարը՝ պաշտպանելու համակարգիչը բոլոր տեսակի վտանգներից:

Հոգեբանական գիտությունների թեկնածու Հրաչյա Հովհաննիսյանի պնդմամբ՝ սնահավատությունները խիստ անձնական են, և ուղղակիորեն կապված են տվյալ մարդու տեսակի հետ: Դրանց միջոցով մարդն իրեն ավելի պաշտպանված է զգում: «Նախ պիտի պարզել՝ ինչ ենք հասկանում սնոտիապաշտություն ասելով: Չէ՞ որ այն ամենը, ինչին չենք հավատում, չի նշանակում, թե սուտ է. մեկի համար դա հիմարություն է, մյուսը դրա մեջ կարևոր իմաստ է տեսնում: Սնահավատություններն իրենց խորքում կոդավորված տեղեկություն են պարունակում մեր կյանքի և տեսակի մասին: Ոչ ոք սնոտիապաշտ չէ, բայց նաև բոլորս ենք սնոտիապաշտ այն առումով, որ ունենք կենցաղ վարելու մեր հղկված տարբերակը, որի շնորհիվ, մեր կարծիքով, հնարավորինս խուսափում ենք սխալներից: Եթե ուշադիր լինենք, մեր ամեն օրը ծիսական մի ողջ արարողություն է, որը երբեմն ծրագրում ենք օրեր առաջ կամ էլ խուսափում ենք ծրագրել, իսկ չստացվելու դեպքում մտածում ենք, որ օրն անհաջող անցավ: Մինչդեռ կենցաղ վարելու մեր տարբերակը մի քանի դար հետո կարող է նույնքան սխալ և անտրամաբանական թվալ, որքան նախամարդունը՝ մեզ համար: Իսկ դրանք նախամարդու համար այնքան բնական և ճիշտ են թվացել, որքան այսօր մերը՝ մեզ համար»,- նկատեց հոգեբանը:

Ուսումնասիրություններն առանձնացրել են սնահավատությունների մի քանի տարատեսակ՝ անհատական, ազգային, մասնագիտական, կրոնական և այլն: Դրանք ուղղակիորեն կազմում են մեր կենցաղի մի մասը, որոնց մենք հետևում ենք առանց գիտակցելու:

Տեսաբանների դիտարկումներից պարզվել է, որ բոլոր ազգերի հավատալիքների հիմքում գերակշռող խորհրդանիշերն են՝ աչքը, անեծքը, թվերը, մթությունը, կենդանիներից հիմնականում կատուն, կենցաղային իրերից՝ հացը, դանակը: Օրինակ, գրեթե բոլոր ազգերն ունեն իրենց հավատալիքները՝ կապված սև կատվի հետ: Անգլիայում հավատում են, որ եթե ճանապարհը սև կատու է կտրում, ուրեմն գործը հաջող կընթանա, եթե սև կատուն հարսանիքի ժամանակ հատի փողոցը, զույգը երջանիկ կլինի: Լոնդոնում անգամ եկեղեցիներ կան, որոնցում սև կատուներ են պահում և տարբեր արարողությունների ժամանակ բաց թողնում՝ եկեղեցու ներսում շրջելու համար:

Քահանա տեր Շմավոնի հավաստմամբ՝ սնահավությունները հակասում են հավատին և մերժելի են Աստծո կողմից. Աստված պատվիրել է ոչինչ չպաշտել իրենից բացի:

Թեև ժամանակի ընթացքում շատ հավատալիքներ ստացել են իրենց գիտական բացատրությունը, օրինակ, որ ծխացող խունկն ունի հականեխիչ ազդեցություն, իսկ եկեղեցու զանգերի ղողանջը վերականգնում է նյարդային համակարգը, սակայն ժամանակի ընթացքում պահպանվել են նաև այնպիսի սնահավատություններ, որոնք ոչ միայն գիտական, այլև տրամաբանական բացատրություն չունեն:

Հրաչյա Հովհաննիսյանի կարծիքով, հավատալիքները լցնում են մեր հավատի բաց կողմերը, տալիս այն հարցերի պատասխանը, որ մենք չունենք: Սնահավատությունը ենթագիտակցական ծրագրավորում է. եթե հավատում ենք, ենթագիտակցորեն սկսում ենք փնտրել, իսկ չհավատալու դեպքում թվում է՝ դրանք մեզ շրջանցում են: Դա այսպես կոչված «վիրտուալ» կենսակերպ է, որն այնքան ժամանակ է ընդունելի, քանի դեռ չի խոչընդոտում կյանքի բնականոն ընթացքին:

Հավատա՞լ, թե՞ ոչ, ինքներս ենք որոշում, որովհետև Աստված ազատ կամք և միտք է տվել մարդուն, սակայն հավատալ պետք է խելամտության սահմաններում, քանի դեռ չես կտրվել իրականությունից: Իսկ նյութը կարդալուց հետո ամեն դեպքում չմոռանաս լավատեսորեն տրամադրվել, ժպտալ և մտածել, որ կյանքում ամեն ինչ պատահում է՝ անկախ տարատեսակ նախանշաններից ու նախապաշարմունքներից:

«Ե՞ս Yes!»