ՔԿՀ վարչակազմի դեմ բողոքողը կհամարվի «գործ տվող»

Քրեակատարողական հիմնարկներում շարունակում է գործել գողական համակարգ. «քրեական» օրենքները գերիշխում են Հայաստանի նորմատիվ իրավական ակտերին: Ռոբերտ Ռևազյանը՝ Արդարադատության նախարարության քրեակատարողական հիմնարկներում և մարմիններում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող դիտորդական խմբի ղեկավարն, այս եզրակացությանն է հանգել իր ամենօրյա գործունեության ընթացքում:

Ըստ ՔԿՀ-ներում գործող դրվածքի՝ ՔԿՀ վարչակազմի դեմ բողոքողը կհամարվի «գործ տվող»: Նրա հանդեպ կկիրառվեն դաժան պատժի ձևեր, ընդհուպ մինչև սեռական ոտնձգություն: Այս է պատճառը, որ դատապարտյալները չեն բարձրաձայնում ՔԿՀ-ների պայմանների մասին:

«Այն, որ բողոք չունենք, նշանակում է, որ սարսափելի է վիճակը: Թիվ մեկ խնդիրն է ՔԿՀ-ներից վերացնել քրեական, հիերարխիկ հարաբերությունները»,- ասաց Ռևազյանն՝ այսօր «Մեդիան կենտրոնում» ամփոփելով խմբի 2013թ. գործունեությունը:

Ռոբերտ Ռևազյանը դժգոհ է դիտորդական խմբի և Արդարադատության նախարարության համագործակցությունից: Թեև նախարարությունը պարտավոր է 3 օրվա ընթացքում պատասխանել խմբի հրատապ հաշվետվություններին, բայց կան դեպքեր, երբ նույնիսկ մեկ ամսվա ընթացքում չի պատասխանել: Այս տարի մեկ ամսում 2 անգամ խոչընդոտվել է խմբի անդամների մուտքը «Արթիկ» ՔԿՀ: Խումբը դիմել է նախարարությանը, և ստացել, Ռևազյանի գնահատմամբ, անհեթեթ պատասխան:

Այս տարի դիտորդական խումբը մոտ 120 այցելություն է կատարել Հայաստանի բոլոր 12 ՔԿՀ-ներ, 70-ից ավելի գրություններ է ուղարկել տարբեր գերատեսչություններ, զրույց է ունեցել ավելի քան 200 դատապարտյալի հետ:

Խմբի անդամ Ժորժետա Մեսրոպյանի դիտարկմամբ՝ ՔԿՀ-ներում ամենամեծ խնդիրը զբաղվածության բացակայությունն է: Բանտարկյալներն ի վերջո դուրս են գալու ՔԿՀ-ից, մինչդեռ ձեռք չեն բերում մասնագիտություն, հմտություններ, որոնք իրենց պետք կգան ազատության մեջ, կօգնեն ինտեգրվել հասարակությանը:

«Ազատազրկումը պատիժ է, իսկ պատիժը կրել անգործության մեջ, արդեն դաժանություն է: Ուզում ենք, որ պատկան մարմինների ուշադրության կենտրոնում լինի ՔԿՀ-ներում զբաղվածության խնդիրը»,- ասաց Ժորժետա Մեսրոպյանը:

Խմբի մեկ այլ անդամ Հասմիկ Հարությունյանը ՔԿՀ-ների գլխավոր խնդիրներից է համարում վաղաժամկետ ազատման և հիվանդության պատճառով պատժի կրումից ազատման ինտիտուտների չգործելը:

«Գերբնակեցման հարցը, ՔԿՀ-ում ներքին հարաբերություններն այնքան խնդիր չեն ստեղծում դատապարտյալների համար, որքան այս 2 ինստիտուտների պրակտիկ անգործությունը»,- ասում է Հարությունյանը:

Պայմանական վաղաժամկետ ազատվելու դիմումները մեծ մասամբ մերժվում են: Հարությունյանի խոսքով՝ նույնիսկ դատապարտյալները չգիտեն, թե ինչ սկզբունքների, չափանիշների հիման վրա են ՔԿՀ վարչակազմը և անկախ հանձնաժողովը մերժման որոշում կայացնում, ինչպես կարելի է բողոքարկել որոշումը:

Ռոբերտ Ռևազյանը նշեց, որ իրենց մոնիտորիգի ընթացքում նույնիսկ հայտնաբերել են ՔԿՀ, որն ընդհանրապես բժիշկ չի ունեցել: Շատ ցածր է սննդի որակը, ինչի մասին վկայում է ամեն օր ՔԿՀ-ներ մտնող հանձնուքների մեծ քանակը: Ռևազյանի խոսքով՝ մեկ հանձնուքը կարող է 5-25 հազար դրամ արժենալ, իսկ եթե ՔԿՀ-ում նորմալ սնունդ տրվեր բանտարկյալներին, ապա այդքան հանձնուքներ չէին լինի:

Շարունակում է արդիական մնալ գերբնակեցման խնդիրը: «Նուբարաշեն» ՔԿՀ-ում 30-40 մ տարածքում մոտ 20 անձ է բնակվում: Ամառվա շոգին նրանք մնում են այդ մի սենյակում, որտեղ չկա նորմալ օդափոխություն, իսկ լույսը թափանցում է ընդամենը մի փոքր ճաղապատ լուսամուտից:

Դիտորդական խմբի ղեկավարն առհասարակ չի տեսնում ՔԿՀ-ների՝ դատապարտյալներին ուղղելու գործոնը: Նրա դիտարկմամբ՝ ՔԿՀ-ներում իրավիճակի բարելավմանը կնպաստի համապատասխան կադրային քաղաքականությունը: Այժմ ՔԿՀ ղեկավարների մեծ մասը ուժային կառույցների ներկայացուցիչներ են, որոնք ունեն դատապարտյալին պատժելու և ոչ թե ուղղելու հոգեբանություն: