Իրանի հետ պատերազմն ու երաշտը ծանրաբեռնում են Պանամայի ջրանցքը․ նավերն անցման համար սպասում են 10 օր

Պանամայի ջրանցքով առևտրային նավերի անցման արժեքը կտրուկ աճել է համաշխարհային ծովային փոխադրումների խափանումների ֆոնին, որոնք առաջացել են Իրանի հետ պատերազմի, ինչպես նաև Էլ Նինյո ինտենսիվ կլիմայական երևույթի հետևանքով ջրի մակարդակի նվազման պատճառով, գրում է The Guardian-ը.

Լրատվամիջոցի տվյալներով՝ բեռնարկղատար նավերից մեկը մոտ 4 միլիոն դոլար է վճարել՝ Խաղաղ և Ատլանտյան օվկիանոսների միջև գտնվող կարևորագույն առևտրային երթուղով անցման սպասող նավերի հերթը շրջանցելու հնարավորության համար։

Այժմ նավերն իրենց հերթին սպասում են մոտ 10 օր․ դա մայիսից ի վեր ամենամեծ կուտակումն է, հայտնում է Argus Media-ն։ Պանամայի ջրանցքը հատկապես մեծ պահանջարկ ունի փոխադրողների շրջանում, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս կրճատել բեռների առաքման արժեքն ու ժամանակը, մասնավորապես Ասիայի և ԱՄՆ-ի միջև։

Պանամայի ջրանցքի վարչակազմը սովորաբար անցման ժամանակի ամրագրման ֆիքսված վճար է գանձում, սակայն միաժամանակ ամենօրյա աճուրդներ է անցկացնում, որոնց ընթացքում նավատերերը կարող են ջրանցքով հերթից դուրս անցնելու հնարավորություն գնել։ Սկզբնական առաջարկը փոքր բեռնատար նավերի համար կազմում է մոտ 15 հազար դոլար, իսկ ամենախոշորների համար՝ 55 հազար դոլար։ Ջրանցքի բարձր ծանրաբեռնվածության պայմաններում գները կարող են զգալիորեն աճել։

Ինչպես հայտնում է Bloomberg-ը, արտահերթ կարգով անցնելու համար մոտ 4 միլիոն դոլար է վճարել մինչև 10 հազար 100 բեռնարկղ տարողությամբ խոշոր բեռնարկղատար Seaspan Benefactor-ը։ Այդ գումարն ավելի քան կրկնակի գերազանցել է նախորդ յոթ օրվա աճուրդների միջին դրույքաչափը։

Նավատերերը պատրաստ են զգալիորեն ավելի շատ վճարել սպասումից խուսափելու համար, քանի որ ավելի ու ավելի շատ նավեր հրաժարվում են Պարսից ծոցով և Կարմիր ծովով անցնող երթուղիներից։ Մերձավոր Արևելքում ռազմական գործողությունները փաստացի սահմանափակել են Հորմուզի նեղուցով և Բաբ էլ-Մանդեբի նեղուցով երթևեկությունը, ինչն ավելացրել է բեռնվածությունը այլընտրանքային առևտրային երթուղիների, այդ թվում՝ Պանամայի ջրանցքի վրա։

Միաժամանակ Պանամայի ջրանցքի ամենածանրաբեռնված ուղղություններով անցման արժեքը հասել է ռեկորդային մակարդակների՝ ջրի մակարդակի նվազման պայմաններում։ Ջրանցքի վարչակազմը զգուշացրել է, որ օգոստոսի վերջին և սեպտեմբերի սկզբին երթուղու թողունակությունը պահպանելու համար նավերի սևեռվածքի սահմանափակումներ կմտցնի։

Դեռ հուլիսին առավելագույն թույլատրելի սևեռվածքը նվազեցվել էր Neopanamax-ի ավելի լայն և խոր խցիկներով անցնող նավերի համար։ Դա ստիպել է փոխադրողներին կրճատել նավի վրա բեռների ծավալը։

Որոշումը կապված է ջրի մակարդակի և Գատուն լճի վիճակի կանխատեսումների հետ․ դա արհեստական ջրամբար է, որն ապահովում է Պանամայի ջրանցքի աշխատանքը։ Ջրանցքի վարչակազմը հայտարարել է, որ պատրաստ է կանխարգելիչ միջոցներ ձեռնարկել՝ հաշվի առնելով 2023–2024 թվականների երաշտի փորձը։

Նավատերերը մտավախություն ունեն, որ հետագայում իշխանությունները կարող են սահմանափակել նաև ջրանցքով անցնող նավերի քանակը։ Նման միջոցներ արդեն կիրառվել էին 2023 թվականին, երբ ուժեղ երաշտը հանգեցրել էր բազմօրյա հերթերի ձևավորմանը։

Միաժամանակ հոկտեմբերից մինչև հունիս Պանամայի ջրանցքով անցումների թիվն աճել է 5%-ով և միջինում կազմել օրական 35 նավ։ Այդ ընթացքում ջրանցքով տեղափոխվել է նաև ավելի շատ բեռ, ընդ որում հիմնական աճն ապահովել են բեռնարկղատարներն ու հեղուկացված նավթային գազի փոխադրման նավերը։

Ջրի ցածր մակարդակին առնչվող խնդիրներն ազդում են նաև այլ կարևոր առևտրային երթուղիների վրա։ Եվրոպայում չոր եղանակի երկարատև շրջանը հանգեցրել է Հռենոսի ջրի մակարդակի ռեկորդային նվազման։ Դրա պատճառով փոխադրողները ստիպված են կրճատել նավերի վրա բեռների ծավալը, իսկ բեռնառաքողների մի մասն անցնում է ավելի թանկ ավտոմոբիլային և երկաթուղային փոխադրումների։