Արդյոք խաղամոլությունը հակաբարոյակա՞ն է

Գիտություն և Մշակույթ 22 Հունվար, 2014 1:12

Խաղամոլությունը կարող է սահմանվել իբրեւ մեկ անձից մյուսին նյութական արժեքների փոխանցում, ինչը կատարվում է առավելապես պատահականության սկզբունքով: Այն տարբերվում է պատահականության սկզբունքով առաջնորդվող խաղերից, որոնցում իրական նյութական արժեքներ չեն անցնում մյուսներին: Խաղամոլությունը տարբերվում է նաեւ այլ ռիսկային արարքներից (օրինակ` պետական պարտատոմսերի շուկայում ներդրումներ կատարելուց), որոնց պարագային նյութական արժեքների փոխանցումը չի կատարվում սոսկ պատահականության սկզբունքով: Ներդրում կատարելիս ռիսկ գոյություն ունի (եւ բարձր ռիսկի գնալը կարող է իմաստուն քայլ չլինել), բայց սովորաբար պետական պարտատոմսերի շուկայում ռիսկը հաշվարկված է, ինչը նշանակում է, որ ներդրումների կատարման համար ռացիոնալ գործընթաց է ընտրվել: Բայց եթե որեւէ մեկը պարզապես մետաղադրամ նետելով որոշի, թե պարտատոմսերի շուկայի որ հատվածում կատարի ներդրումը, ապա սա կնմանվի մեր սահմանած խաղամոլությանը: Խաղամոլության լայն տարածում ստացած դրսեւորումներից է վիճակախաղը: Աշխարհում օրեցօր ընդարձակվում է նաեւ խաղատների շուկան:

Խաղամոլության դեմ բերված բարոյական փաստարկները կարելի է բաժանել երկու խմբի` առաջին` որոնք քաղված են հատուկ հայտնությունից (Սբ. Գիրք), եւ երկրորդ` ընդհանուր հայտնությունից առնվածներ: Երկրորդ խմբի փաստարկները ներառում են բանականությունը, ընդհանուր ընկալումները եւ բարոյական բնատուր կողմնորոշման կարողությունը, որոնք հիմնված են համայն մարդկության սրտում գրված օրենքի վրա (հմմտ. Հռ. 2:15): Առաջին հերթին եկեք ուսումնասիրենք այս հարցի վերաբերյալ աստվածաշնչյան տեղեկությունները:

Բազում աստվածաշնչյան սկզբունքներ հորդորում են մեզ չտարվել խաղամոլությամբ: Բայց քանի որ որոշ անձինք փորձում են կիրառել Աստվածաշունչը խաղամոլությունն արդարացնելու նպատակով, ապա անհրաժեշտ է պատասխանել նրանց փաստարկներին: Խաղամոլության կողմնակից հեղինակներից մեկը հայտարարել է. «Հուդայա-քրիստոնեական բարոյագիտության հիմքը հանդիսացող Աստվածաշունչը, ո'չ Հին եւ ո'չ էլ Նոր Կտակարաններում դեմ չի արտահայտվում խաղամոլությանը»: Ամեն դեպքում, ինչպես եւ կտեսնենք, այսպիսի պնդման համար որեւէ հիմնավորում գոյություն չունի:

Իսրայելի երկիրը բաժանելիս Հեսուն վիճակ նետեց Աստծո կամքն իմանալու համար (Հեսու 14:2): Առաքյալները վիճակ նետեցին նոր առաքյալ ընտրելու համար (Գործք 1:26): Բայց այս արարքները սխալ չէին, քանի որ Առակաց գրքում ասված է. «Վիճակը նետված է, սակայն ամեն բան Տերն է որոշում» (16:33, հայերենում իմաստն այլ է, թարգմանված է KJV-ից): Հարկ է ասել, որ այս եղանակը վստահաբար աստվածային վավերացում ունի եւ խաղամոլություն չէ: Ինչո՞ւ, որովհետեւ այսպես վարվելով արժեքավոր ոչինչ ռիսկի չի մատնվել: Մարդիկ այսպես վարվելով պարզապես կիրառել են Աստծո համար ընդունելի միջոցը Տիրոջ կամքն իմանալու համար: Երբ Հիսուս խաչն էր բարձրացվում, հռոմեացի զինվորները նրա պատմուճանի համար վիճակ էին գցում (Մատթ. 27:35): Սա ճշմարտություն է, բայց այս արարքն ընդունելի չէր Աստծո համար: Աստվածաշունչը պարզապես նկարագրում է նրանց գործողությունները, այլ ոչ թե արդարացնում խաղամոլությունը: Զինվորները նաեւ խաչեցին Հիսուսին, բայց, ինչ խոսք, արարքը չի արդարացվում:

Երբեմն մատնանշվում է այն հանգամանքը, որ խաղամոլություն եզրը անգամ չի հիշատակվում Աստվածաշնչում: Անկասկած, եթե այն կարեւորություն ունենար, ապա այս հարցին առնվազն որոշ անդրադարձ պետք է կատարված լիներ: Պատասխանելով, ասենք, որ սա շատ թույլ փաստարկ է, քանի որ կան շատ իրողություններ, որոնք Աստվածաշնչում իրենց իրական անվամբ հանդես չեն գալիս, սակայն որոնց առնչությամբ Սբ. Գիրքը հստակ ուսուցում ունի` արտահայտված թեր եւ դեմ դիրքորոշումներով: Օրինակ` «Երրորդություն» եզրը չի հանդիպում Աստվածաշնչում, սակայն Սբ. Գիրքը ակնհայտ կերպով վկայում է վարդապետության ճշմարտացիությունը (Մատթ. 3:16; 28:18-20; Հովհ. 1:1,14; Բ Կորնթ. 13:14; Կող. 2:9; Եբր. 1:8): «Բռնաբարում», «սեռական բռնություն» կամ «ընտանեկան բռնություն» եզրերը նույնպես չեն հանդիպում Սբ. Գրքում: Սակայն Աստվածաշնչում այս արարքների դեմ սկզբունքներ են պարունակվում: Ուրեմն միայն այն պատճառով, որ «խաղամոլություն» եզրը չի հանդիպում Սբ. Գրքի շատ թարգմանություններում, չի նշանակում, որ Սբ. Գիրքը դեմ չէ այս արարքին: Ավելին, «խաղամոլություն» եզրը հանդիպում է Սբ. Գրքի որոշ թարգմանություններում: Թարգմանություններից մեկում (Living Bible) ասված է. «Խաղամոլությամբ դիզված կարողությունը արագ կկորչի» (հմմտ. Առակաց 13:11): Ինչպես կներկայացվի ստորեւ, Սբ. Գիրքը անվանապես դեմ չէ խաղամոլությանը, սակայն դեմ է սկզբունքայնորեն:

Գոյություն ունեն բազում աստվածաշնչյան սկզբունքներ, խրատներ եւ անգամ պատվիրաններ, որոնք դեմ են խաղամոլությանը: Ավելին, Տասը պատվիրաններից առնվազն երեքը դեմ են խաղամոլությանը: Դիտարկենք այդ տեղիները:

Խաղամոլությունը ագահության կամ ժլատության տարատեսակ է

Տասներորդ պատվիրանն ասում է. «Ո՛չ քո մերձավորի տան..., ո՛չ այն ամենի վրա, ինչ քո մերձավորինն է` աչք մի՛ ունեցիր» (Ելք 20:17): Պողոս առաքյալը հավելում է. «Բոլոր չարիքների արմատը փողասիրությունն է» (Ա Տիմ. 6:10): Խաղամոլությունը հաճախ ագահության դրսեւորում է հանդիսանում եւ խաղամոլության շարժառիթը դասվում է այս կարգին:

Խաղամոլությունը գողության տարատեսակ է

Ութերորդ պատվիրանը հրամայում է. «Մի՛ գողացիր» (Ելք 20:15): Իսկ վիճակախաղում դրսեւորվող խաղամոլությունը աղքատից անուղղակիորեն կատարվող գողություն է: Իշխանությունների կողմից հովանավորվող վիճակախաղերում ավելի շատ մասնակցում են աղքատները, հետեւաբար նրանք են ավելի շատ վճարողները: Ի տարբերություն հարուստների, աղքատները վիճակախաղի ընդհանուր դրամագլխին տրամադրում են իրենց եկամտի ավելի մեծ մասը: Հետեւաբար, նրանք իրենց եկամտի համեմատ ավելի մեծ ներդրում ունեն, քան հարուստները: Վիճակախաղերի հովանավորումը հանգեցնում է աղքատների ֆինանսական բեռի ծանրացմանը:

Խաղամոլությունը կռապաշտության դրսեւորում է

Խաղամոլությունը խախտում է նաեւ առաջին պատվիրանը, քանի որ այն կարող է կուռքի վերածվել ոմանց համար: Տիրոջ կողմից հաստատված վաստակելու (այսինքն` աշխատելու) ճանապարհին հետեւելու փոխարեն խաղամոլները հույսը դնում են խաղամոլության վրա, ինչպես «աստծո», ով իրենց կապահովի անհրաժեշտ ամեն ինչով: Սակայն առաջին պատվիրանն ասում է. «Ինձանից բացի այլ աստվածներ չպիտի լինեն քեզ համար» (Ելք 20:3): Հիսուս ասաց. «Նախ խնդրեցեք Աստծու արքայությունը..., եւ այդ բոլորը Աստված ձեզ ավելիով կտա» (Մատթ. 6:33): Խաղամոլությունը աստվածասիրությունից առավել արծաթասիրություն է:

Խաղամոլությունը աղքատների հարստահարման տարատեսակ է

Խաղամոլությանը դեմ լինելու մեկ այլ պատճառ է նաեւ այն, որ վերջինս աղքատների հարստահարման միջոց է: Եսայի մարգարեն գրում է. «Տերն ինքը դատելու է իր ժողովրդին...: Տնանկից հափշտակվածը ձեր տներում է: Դուք ինչո՞ւ եք զրկում իմ ժողովրդին եւ ամոթահար անում տնանկներին» (Ես. 3:14,15): Ամոսի մարգարեությունում ասված է. «Լսեցե՛ք Տիրոջ խոսքը Բասանի երինջներ, որ Սամարիայի լեռներում եք, որ զրկում եք աղքատներին եւ ոտքի տակ եք գցում տնանկին» (Ամոս 4:1): Ուրեմն խաղամոլությունը (հատկապես` վիճակախաղը) սխալ է, քանի որ այն աղքատների հարստահարման տարատեսակ է:

Խաղամոլությունը Տիրոջ հանդեպ թերահավատության նշան է

Շատերը տրվում են խաղամոլությանը իրենց կենսամիջոցները բազմապատկելու համար: Ջանադիր աշխատելու եւ Աստծուն հուսալու փոխարեն նման մարդիկ հույս ունեն, որ բախտի տիրուհին կբարվոքի իրենց կյանքի վիճակը: Հիսուս ասաց. «Ոչ ոք չի կարող երկու տիրոջ ծառայել... չեք կարող ծառայել Աստծուն եւ մամոնային» (Մատթ. 6:24): Մարդը պետք է հավատա Աստծուն, այլ ոչ թե խաղամոլությունը վերածի վաստակելու միջոցի:

Խաղամոլությունը աստվածատուր պարգեւների տնօրինման անհաջող միջոց է

Սաղմոսերգուն հաստատում է, որ «Տիրոջն է երկիրն իր ամբողջությամբ, աշխարհն իր բոլոր բնակիչներով» (Սղմ. 23:1): Պողոս առաքյալը նշում է. «Տնտեսների մեջ փնտրվում է նա, թե ով հավատարիմ կգտնվի» (Ա Կորնթ. 4:2; հմմտ. Մատթ. 25:21): Խաղամոլությունը չի նկատում այն հանգամանքը, որ ամենն, ինչ որ մենք ունենք` Տիրոջից է եւ պատկանում է Նրան: Դավիթն ասում է. «Քոնն է ամեն ինչ եւ քեզնից ստացածն է, որ տալիս ենք քեզ» (Ա Մնաց. 29:14): Պողոս առաքյալը հավելում է. «Չգիտե՞ք, թե ձեր մարմինները տաճար են Սուրբ Հոգու..., որն ստացել եք Աստծուց եւ դուք ձեր տերը չեք... փառավորեք Աստծուն ձեր մարմինների մեջ» (Ա Կորնթ. 6:19,20): Ուստիեւ մենք մեր ունեցածից ոչինչ չպետք է վատնենք կամ մսխենք խաղամոլության միջոցով:

Խաղամոլությունը շրջանցում է Տիրոջ կողմից հաստատված կենսակերպը

Առաջին մարդուց` Ադամից, մինչեւ մեր օրերը, Տիրոջ կողմից հաստատված կյանքի ուղին կայանում է «մեր երեսի քրտինքով հացը վաստակելու» մեջ (Ծննդ. 3:19): Պողոս առաքյալն ասում է թեսաղոնիկեցիներին. «Ով չի ուզում աշխատել, թող հաց էլ չուտի» (Բ Թես. 3:10): Ինչպես ճշմարտացիորեն ասված է մի գովազդում. «Մենք գումար ենք ստեղծում հնաոճ եղանակով` մենք այն վաստակում ենք»: Վաստակել, ոչ թե` շահել, ահա սա է Աստծո կողմից հաստատված եկամուտ ստանալու ուղին: Փաստացի, խաղամոլների ճնշող մեծամասնության պարագային խաղամոլությունը դրամ կորցնելու, ոչ թե վաստակելու միջոց է:
Խաղամոլությունը ոչնչացնում է մարդկային արժանապատվությունը

Հանուն շահույթի խաղամոլությունը ապացուցում է իրեն անհրաժեշտը վաստակելու տվյալ մարդու անկարողությունը: Այն անձը, ով չի կարողանում վաստակել իրեն անհրաժեշտը կորցնում է ինքնահարգանքը: Ուստի, խաղամոլությունը կարող է ոչնչացնել մարդկային արժանապատվությունը: Մարդու ինքնահարգանքը վերականգնելու լավագույն ուղին աշխատանքի նկատմամբ գեթ փոքր սեր արթնացնելն է: Խաղամոլությունը փոխարինելով աշխատանքին` ինքնահարգանքի կորստի է տանում:
Խաղամոլությունը բարոյալքող ազդեցություն է գործում հասարակության վրա

Խաղամոլությունը խմորիչի պես է: Ինչպես ասում է Պողոս առաքյալը. «Մի փոքր թթխմորն ամբողջ զանգվածը խմորում է» (Ա Կորնթ. 5:6): Խաղամոլությունը բարոյալքող ազդեցություն է գործում հասարակության վրա: Պողոսը հավանություն տալով մեջբերում է Մենանդրոսի միտքը. «Վատ ընկերները ապականում են լավ բարքերը» (Ա Կորնթ. 15:33): Խաղամոլությունը բարոյալքող ազդեցություն է գործում` օրինական գործարարությունից միջոցներ խլելով, աղքատներից ու կարիքավորներից դրամ շորթելով, նպաստելով քրեական հանցանքերի ու մարմնավաճառության տարածմանը:
Խաղամոլությամբ չտարվելու այլ բարոյական եւ կենցաղային պատճառներ

Աստվածաշնչում ներկա աստվածային հայտնության հանդեպ հավատից զատ գոյություն ունեն խաղամոլությամբ չտարվելու բազում այլ պատճառներ: Դրանք հայտնի են դառնում փորձառության, կողմնորոշվելու կարողության, ընդհանուր ընկալումների եւ առողջ բանականության շնորհիվ: Խաղամոլության դեմ բերվող պատճառները հետեւյալն են` վիճակագրությունը ապացուցում է խաղամոլության վնասաբերությունը, խաղամոլության ոլորտը կլանում է առողջ տնտեսության միջոցները, այն դրամական մեծ կորուստներ է պատճառում աղքատ խավին, բարոյալքում հասարակությունը` խրախուսելով քրեական հանցագործությունները, թմրանյութերի կիրառումը եւ մարմնավաճառությունը, հոգեբանական կործանարար ազդեցություն է գործում մոլի խաղորդների վրա: Ջորջ Վաշինգտոնն ասել է. «Խաղամոլությունը ագահության զավակն է, անօրինության եղբայրը եւ հայրը վնասարարության»:

Իմաստուն մարդուն այս մեկ միտքն էլ բավական է ճիշտ որոշում կայացնելու համար. նրանք ովքեր երբեք չեն տրվել խաղամոլությանը` երբեւէ կորուստներ չկրելու կատարյալ հնարավորություն ունեն: Մարկ Տվենը սրամտելով մի իմաստուն միտք է հայտնել.