Թե ինչպես խաչեղբայր Գյուլբենկյանը փրկեց ծակ գրպանով հարսանիք անող դերասան Արամ Վրույրին

Նա հրատարակել է դարասկզբի լավագույն թատերական հանդեսը` «Հուշարարը» (1907-1913), գրել ու տպագրել Պետրոս Ադամյանին, Դավիթ Թրյանին նվիրված ուսումնասիրություններ: Չի եղել մի պարբերական, որին նա չաշխատակցեր. «Մուրճ», «Մշակ», «Նոր Դար», «Տարազ»: Հանդես է եկել հրապարակախոսական կրքոտ հոդվածներով, գրել թատերախոսականներ, անդրադարձել ժամանակի թատերական ու գրական կյանքի հուզող բազմազան հարցերի: Կատարել է բազմաթիվ թարգմանություններ, հեղինակել բազմաթիվ պիեսներ, բեմականացումներ, եղել է «Հայ գրողների կովկասյան ընկերության» անդամ: Որպես հմուտ լուսանկարիչ Միկողայոս Մառի հետ մասնակցել է Անիի պեղումներին:

Մի շրջան նա թողել է բեմը, մտել Կարա-Մուրզայի երգչախումբը, այնուհետև միացել է Մարի Զաբելի խմբին, շրջել նրա հետ գավառում, եղել է ամեն ինչ` իմպրեսարիո, բեմահարդար, տոմս տարածող, սցենարիուս:

Յուրաքանչյուր անհատի կենսագրություն ուշագրավ է, ուշագրավ է յուրաքանչյուր օրը: Այդ կենսագրական փաստերից այօր առանձնացրել ենք նրա ամուսնության մասին դրվագը: Կարծես ժամանակները ոչինչ չեն փոխել, մտավորականը աշխատում է գիշեր ու զօր ու չի կարողանում բարեկեցիկ ու ապահով կենսակերպ ստեղծել: Այնուամենայնիվ պատմությունը հետաքրքիր է ու ուշագրավ:

1894 թվականն էր: Սրախոս ու կատակաբան, բազմաշնորհ ու հնարամիտ, ամեն գործից գլուխ էր հանող, բոլոր պարագաներում կողմնորոշվող, բայց խորամանկ, նաև «ամենքին ներող, ամեն ինչ բնական համարող» այս դերասանը այդ օր շատ տխուր էր, մոտենում էր հարսանիքի օրը, բայց «ինչպե՞ս ամուսնանալ դատարկ գրպանով»: Այս մտորումներով ծանրաբեռնված նա միացել էր իր դերասան ընկերներին` իրենց սիրած սրճարաններից մեկում:

Ընկերները կատակում էին, անհոգ զրուցում, իսկ ինքն իր մտքերի հետ էր: Բան այն է, որ մոտենում էր իր հարսանիքի օրը, իսկ իր գրպանը չէր ներում:

Ապագա կնոջ մայրը ոչ մի կերպ չէր համաձայնվում իր դստերը կնության տալ դերասանի, այն էլ աղքատ: Գործը գլուխ էր եկել միայն նրա եղբոր միջամտությամբ, ում տանն էլ հանդիպել էին Վրույրը և Նունեն: Իհարկե, Արամին նրբորեն հուշում արվեց, որ եթե կենդանի լիներ Նունեի հայրը, ով առաջին «գիլդի վաճառական» էր, երբեք չէր հանդուրժի, որ իր «պետլած Նունեն» ամուսնանար մի դերասանի հետ` այն էլ չքավոր …

- Համաձայն եմ, միայն մի պայմանով. պսակը պիտի կատարվի Թելեթի վանքում, - այսպիսին էր ապագա կնոջ մոր` զոքանչի ծանրակշիռ պատասխանը:

Արամ Վրույրը, իհարկե համաձայնվում է, միայն թե իրականանար իր և Նունեի ամուսնությունը:

Բայց այս առաջարկը նրան փաստի առաջ էր կանգնեցրել: Ի՞նչ անել … Չէ որ Թելեթի վանքը Թիֆլիսից մոտ քսան կիլոմետրի վրա էր: Հարսանյաց հանդեսի մասնակիցներին կառքերով Թելեթ տանելն ու բերելը անհնարին էր: Գրպանը չէր ներում:

Այս կատակասեր դերասանը, ում խոսքն ու զրույցը Ծերենցը ժամանակ առ ժամանակ լսելով, որոշել է, որ նրա տեղը թատրոնն է, ահա այս երիտասարդը չէր մասնակցում ընկերների զվարճախոսությանը, մտահոգ մի անկյուն քաշված սուրճ էր խմում: Այդ պահին ներս է մտնում մոլի թատերասեր, մեծահարուստ Սերովբե Գյուլբենկյանը: Նկատելով հայրենակցին (երկուսն էլ կեսարացի էին) թախծոտ ու մտահոգ, հարցնում է դերասանններին. «Ի՞նչ է պատահել մեր Արամին: Ի՞նչու այդպես տխուր մի կողմ է քաշվել»: Դերասանները պատասխանում են. «Ինչ պետք է պատահի: Մարդը պատրաստվում է ամուսնանալ, բայց խաչեղբայր չունի: Մեզանից ոչ ոք հանձն չի կարող առնել այդ ծանր պարտականությունը. չէ՞ որ դա կապված է մեծ ծախսերի հետ, իսկ մենք` դերասաններս …»:

Գյուլբենկյանը մտածում է մի պահ ու ասում.

- Ինչո՞ւ թախծել: Դա մեր Արամին չի վայելի: Ես չէի կամենա անոր տեսնել այդ վիճակին մեջ, - ու քայլերեն ուղղելով դեպի մեկուսացած բարեկամը, մտերմաբար ձեռքը դնում է նրա ուսին: Արամ Վրույրը սթափվելով նայում է նրան.

- Ելիր, Արամ, ելիր: Ի՞նչ նստեր, աշխարհի դարդը կհոգոս: Մտածելու ատենը չէ հիմա, այլ գործելու: Քալե, քալե, երթանք և խորհինք ընելիքնիս: Մի մտածե, ինքնզինքդ ժողվե, խաչեղբայրդ եմ ըլլալու: Հարսանյաց բոլոր ծախքերը ես պիտի հոգամ:

Ու թեև ծախսերը բավականին զգալի էին, նա սիրահոժար հանձն է առնում, միայն թե իր սիրելի ու հարգված արտիստին թախծոտ ու մտամոլոր չտեսնի:

Քրիստինա Աբրահամյան