Մեր վերածննդի ֆենոմենը

Ֆանտաստիկ ժողովուրդ ենք հայերս՝ անկանխատեսելի, բուռն, մեր լեռների պես վեհ ու անհողդողդ: Քառօրյա պատերազմը, որ դեռ ռազմագետների, վերլուծաբանների ու այլ մասնագետների մանրակրկիտ քննության առարկա պետք է դառնա՝ վերհանելու այն բոլոր հերոսություններն ու անօրինակ քաջագործությունները, որ դրսևորվեցին այս պատերազմի ընթացքում, համաձայնե՛ք, միանգամայն տարերային կերպով դարձավ այն կայծը, որից պետք է բռնկվեր ազգային զարթոնքի կրակն ու լուսավորելով ողջ բովանդակ հայ ժողովրդի միտքն ու սիրտը՝ մի նոր սկիզբ դառնար մեր գոյության, նոր ընթացք' հայոց պատմության քառուղիներում: Եթե անկեղծ, ապա պետք է խոստովանենք, որ այս զարթոնքը, ինչպես ասում են, ենթակա չէ որևիցե գիտական բացատրության. այն կարծես իսկական հրաշքի պես միանգամից համակեց բոլորիս՝ զարկ տալով նախևառաջ մեր ազգային ինքնագիտակցության վերաարժևորմանն, ու բոլորս կարծես միանգամից հասկացանք, որ շուն ազերիների կողմից մեր տեսակին նետված ձեռնոցը պարզապես պարտավոր ենք պատվով վերցնել ու վերահաստատել մեր ունեցած տեղն ու դերը այս արևի տակ:

Իհարկե, սա ամենևին էլ այն չէր, ինչ ակնկալում էր թշնամին, երբ ծրագրում էր հարձակվել մեզ վրա. վստահ էր, որ սոցիալ-տնտեսական խնդիրներից հյուծված, իշխող վերնախավի կամայականություններից հոգնատանջ մեր հասարակությունը պետք է իր մեջ կամք ու վճռականություն չգտներ ու մի բռունցք դարձած ոտքի չելներ, պետք է մոռանար իր հերոս նախնիների պատգամն ու վախկոտի պես անցներ թշնամու սրի տակով: Մինչդեռ ընդամենը ժամեր պահանջվեցին, որ թշնամին հասկանա՝ իր առաջ Անդրանիկի, Նժդեհի ու Դժոխք Հրայրի սերունդներն են, որ պատրաստ են մինչև վերջ պաշտպանելու սեփական հողն ու դրսևորելու այնպիսի միասնականություն ու համախմբվածություն, որին կնախանձեր աշխարհի ցանկացած ժողովուրդ. աղքատից մինչև հարուստ, ռամիկից՝ բարձրագույն ղեկավարութույն,շարքային զինվորից մինչև գենրալիտետ այդ օրերին մի բանով էին ապրում միայն՝ Արցախով: Ով ինչպես կարողանում էր, որքան կարողանում էր իրենից կախված ամեն բան անում էր, որպեսզի հաղթանակն իրականություն դառնա, որպեսզի թշնամին հասկանա, որ երբ սեղանին է դրված հայ ժողովրդի անվտանգության հարցը, ներքին տարաձայնություններն ու եղած վեճերը շպրտվում են չորրորդ պլան, ու առաջնային է դառնում ընդամենը մեկ հարց՝ ինչպե՞ս փրկել հայրենիքը:

Այս ամենում, ինչ խոսք, իրենց փառքով անգերազանցելի էին հատկապես մեր գեներալները, որոնք, երիտասարդական ավյունը սրտներում, կրկին ապացուցեցին, որ գեներալներ են ոչ միայն ռազմական կոչմամբ, այլև՝ էությամբ, և որ տարիները անզոր են նրանց առաջ, ժամանակը՝ տկար: Մանվել Գրիգորյան, Սեյրան Սարոյան, Վիտալի Բալասանյան, Սամվել Կարապետյան, Հայկազ Բաղմանյան. սրանք անուններ են, որոնք ոսկե տառերով են գրված Արցախյան պայքարի մասին բարբառող մատյաններում, անուններ են, որոնցից շան պես վախենում է թուլատն ու սարսափում նրանց բազկից: Քառօրյա պատերազմում մեր ցուցաբերած արժանի դիմադրության մեջ նրանց ունեցած դերը անուրանալի է, հսկայական: Դիցուք գեներալ Մանվել Գրիգորյանը, սեփական որդու և ԵԿՄ մարտիկների զինակցությամբ պայքարում էր առաջնագծի ամենաթեժ կետում, գեներալ Բաղմանյանը, քառօրյա պատերազմի առաջին իսկ օրվանից սկսած, Արցախում է ու մինչ օրս չի լքում այն՝ շարունակելով իր ուշադրության կենտրոնում պահել այնտեղ ստեղծված իրավիճակը, նույնն էլ անում է գեներալ Սեյրան Սարոյանը: Ինչ վերաբերում է գեներալ Սամվել Կարապետյանին, ապա պետք է նշենք, որ չնայած նրա մասին պատմող ինֆորմացիան աղբյուրներում խիստ սահմանափակ է, սակայն նրա անցած ուղին նույքան փառահեղ է, որքան մյուսներինը. նրա հրամանատարությամբ գործող գունդը արցախյան առաջին պատերազմում ազատագրել է բռնազավթած 18 հայկական բնակավայրեր, ոչնչացրել 37 ռազմական հենակետեր, իսկ քառօրյա պատերազմում նրա ներդրած ավանդը ևս հսկայական էր: Ինչ վերաբերում է Արցախի հերոս, ԱԺ պատգամավոր գեներալ Վիտալի Բալասանյանին, ապա չափազանցրած չենք լինի, եթե ասենք, որ ներկայումս նա մեկն է այն անձանցից, ով մարմնավորում է ողջ արցախյան պայքարն՝ իր բովանդակության մեջ:

Մի խոսքով՝ խոսել կարելի է շատ ու անվերջ, կարելի է ժամերով պատմել այն հերոսությունների մասին, որ դրսևորեց ողջ հայ հասարակությունը այս օրերին, բայց խոսքերը չեն, որ պետք է բարբառեն այս ամենի մասին, այլ դրանց արդյունքում մեր ունեցած ձեռքբերումները՝ միասնությունը, հայրենասիրական ոգու բռնկումը, ազգային ինքնագիտակցության աննախադեպ վերելքը:

Դավիթ Բաբանով