Ինչո՞ւ Հայաստանը դուրս մնաց «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրից. պատճառն Արցա՞խն էր

Վերլուծական 5 Հուլիս, 2018 17:41

Հայաստանն այս տարի ևս դուրս մնաց «Հազարամյակի մարտահրավերներ» ծրագրից, չնայած այն հանգամանքին, որ թերևս ամենակարևոր պահանջներից մեկի՝ կոռուպցիայի դեմ պայքարի մասով նոր իշխանությունները հսկայական ցատկ են կատարել: Սակայն դա բավարար չեղավ ամերիկյան օժանդակությունը ստանալու համար: Իհարկե, կարող ենք ասել, որ Հայաստանում տեղի ունեցած թավշա հեղափոխությունը չուներ դրսից շահառուներ, և հենց դա է պատճառը, որը Արևմուտքը չի շտապում օգնության ձեռք մեկնել Հայաստանի նոր իշխանություններին: Սակայն նկատենք նաև, թե ինչպիսի՝ մեղմ ասած՝ ոչ բարեկամական մեսիջներ են արվում դաշնակից Ռուսաստանի կողմից, հատկապես վերջին օրերին սահմանային լարվածության ֆոնին:

Տպավորություն է, որ ամեն ինչ արվում է, որպեսզի ՀՀ իշխանություններն անդադար պրեսինգի տակ լինեն, իսկ խնդիրները կուտակվեն: Դժվար է պատկերացնել, որ ամերիկյան կողմը չի օգնում Փաշինյանի կառավարությանը, որովհետև փող չունի, ԱՄՆ-ն փող ունի, օրինակ, Ուկրաինայի և Վրաստանի համար, հետևաբար, դա պատճառաբանություն լինել չի կարող: Մյուս կողմից էլ՝ դժվար է պատկերացնել, որ ռուսական կողմը ցանկության դեպքում չէր կարող սանձել Բաքվի բռնապետին, կամ առնվազն՝ հակահայկական հայտարարություններով հանդես եկող իր վայ-փորձագետներին: Իհարկե կարող էր: Հետևաբար, թե՛ ԱՄՆ-ի, թե՛ ՌԴ-ի նման վարքագիծը միտված է մեկ բանի՝ որքան հնարավոր է «պատին դեմ տալ» նոր իշխանություններին՝ համապատասխան զիջումներ կորզելու համար: Դե, իսկ զիջումներ կորզել նրանք կարող են միայն մեկ տեղ՝ Արցախում: Ինչպես տեսնում ենք, ԱՄՆ-ի պարզ մեսիջի հետևում անչափ բարդ աշխարհաքաղաքական խաղ կա:

Ռուսաստանը ձգտում է ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում խփել վերջին մեխը՝ առաջարկել կամ պարտադրել լուծում, մի լուծում, որը կլինի ռուսական, և որից հետո Մոսկվայի դիրքերը Կովկասի տարածաշրջանում առնվազն չեն թուլանա: 1994-1997 թթ. Ռուսաստաննը առաջարկել է կարգավորման մի քանի սևագրեր, որոնցում հստակ են հետևյալ հիմնական կետերը՝ Լեռնային Ղարաբաղին հարակից մի քանի շրջաններ վերադարձվում են Ադրբեջանին, տարածաշրջան են մտնում ռուս խաղաղապահներ՝ ԱՊՀ մանդատով, իսկ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը չի հստակեցվում: Այսպես կոչված Լավրովի պլանը, որը ռուսական կողմը փորձում է «խցկել» բանակցությունների օրակարգ՝ հիմնված է այդ նույն կետերի վրա:

Այսօր ղարաբաղյան բանակցություններում Ռուսաստանի ակտիվությունը ուղեկցվում է Երևան-Մոսկվա նահանջ, և Մոսկվա-Բաքու՝ վերելք ապրող հարաբերություններով: Ռուսաստանը փորձում է Եվրասիական տնտեսական միություն բերել նաև Ադրբեջանին և դրա համար Բաքվին հրապուրում է Լեռնային Ղարաբաղին հարակից մի քանի շրջանների վերադարձի խոստումով: Ինչ վերաբերում է համանախագահ երկրներից մյուսին՝ ԱՄՆ-ին, ապա պետք է փաստել, որ ԱՄՆ-ն երկար ժամանակ է, ինչ շատ քիչ ուշադրություն է դարձնում Հարավային Կովկասին, ուր ներկայում որոշակի վակուում է առաջացել այն առումով, որ ԱՄՆ-ն զբաղված է շատ այլ խնդիրներով և հակամարտություններով, որի հետևանքով Հարավային Կովկասի համար ռազմավարություն ու ռեսուրս չունի: Արդյո՞ք այս պարագայում ԱՄՆ-ը կընդդիմանա Լավրովի պլանին, թե՞ արցախյան հակամարտությունը կդառնա այն եզակի դեպքերից մեկը, երբ ԱՄՆ-ի ու ՌԴ-ի շահերը կհամընկնեն: Նրանց դիրքորոշումներն ու շահերը դեռ ըմբռնվում ու հաշվարկվում են՝ նկատի ունենալով ժամանակի, ներկայության ու արձագանքների չափանիշները: Սակայն շատ շուտով բոլոր հաշվարկներն ու ըմբռնումները կարող են հնացած ու ոչ համարժեք լինել:

Հնարավոր է՝ ԱՄՆ-ն ու Ռուսաստանն ավելի շահագրգռված լինեն սպառնալիքների մեծացման ու ռազմական գործողությունների վերսկսման հարցում: Իհարկե, տարբեր պատճառներով: Առայժմ ո՛չ ԱՄՆ-ն, ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ միջազգային հանրությունը որեւէ քայլ չեն արել ռազմական էսկալացիայի ու պատերազմի սպառնալիքի սահմանափակման համար: Արդյո՞ք դրանից հետեւում է, որ ուժի երկու համաշխարհային կենտրոնները եւ շատ այլ շահագրգիռ կողմեր հնարավոր են համարում պատերազմը որպես Հարավային Կովկասում ձեւավորված փակուղային աշխարհաքաղաքական իրավիճակի հանգուցալուծման միջոց: Ներշնչվում է միակողմանի զիջումների անխուսափելիությունը, ցույց է տրվում, որ բոլոր կողմերից դռները փակ են: Այս իրավիճակում Հայաստանի նոր իշխանությունների համար առաջնային է դառնում հասարակության կոնսոլիդացիայի պահպանումը, դիվանագիտական մակարդակում՝ Հայաստանի շահերի և պահանջների ադեկվատ ներկայացումը և հետևողական պաշտպանությունը:

Ստելլա Խաչատրյան