Հայաստանը ռազմավարական փաստաթուղթ կստորագրի ԱՄՆ-ի հետ. դաշինքի և գործընկերության էական տարբերությունները (տեսանյութ)

Հայաստանն ու Միացյալ Նահանգները նոր մակարդակի են բարձրացնում երկկողմ հարաբերությունները: Այսօր՝ հունվարի 14-ին, արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը և ԱՄՆ պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենը Վաշինգտոնում կստորագրեն Հայաստանի Հանրապետության և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների միջև ռազմավարական գործընկերության մասին փաստաթուղթ: Միջոցառումը տեղի կունենա Երևանի ժամանակով 22:00-ին: Այս մասին հայտնել է ՀՀ արտգործնախարարի մամուլի խոսնակ Անի Բադալյանը:

Վաշինգտոնն առայժմ ձեռնպահ է մնում ռազմավարական փաստաթղթի վերաբերյալ մանրամասներ հայտնելուց: Ավելի վաղ արևմտամետ «Հանուն Հանրապետության» կուսակցության նախագահ Արման Բաբաջանյանը հայտարարել էր, որ Հայաստան-ԱՄՆ ռազմավարական գործընկերության համաձայնագրի ստորագրումը կարևոր քայլ է հայ-ամերիկյան հարաբերությունների ամրապնդման ուղղությամբ:

Ըստ նրա՝ փաստաթուղթը ներառում է մի քանի առանցքային ուղղություններ: Առաջին և ամենաուշագրավ կետը անվտանգության ոլորտում փոխգործակցության խորացումն է: Բաբաջանյանի տեղեկություններով՝ անվտանգության ոլորտում փաստաթուղթը խթանելու է պաշտպանական համակարգերի արդիականացումը, համատեղ վարժանքները և տարածաշրջանային կայունության նախաձեռնությունները՝ տալով Հայաստանին ավելի ամուր գործիքներ իր ինքնիշխանությունը պաշտպանելու համար: Համաձայնագիրը ներառում է դրույթներ նաև էներգետիկայի, տնտեսության և տեխնոլոգիաների ոլորտներում համագործակցության վերաբերյալ:

Վերջին մի քանի տարիներին, Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների կտրուկ վատթարացման և ՀԱՊԿ-ի անգործության պայմաններում, Հայաստանում ավելի քան արդիական են դարձել այլընտրանքային ռազմավարական դաշնակիցներ փնտրելու և Հայաստանի անվտանգությունը այլ ռազմական դաշինքների կամ այլ երկրների հետ երկկողմ համագործակցության միջոցով ապահովելու հարցի շուրջ քննարկումները: Բնականաբար, որպես հիմնական այլընտրանք առաջին հերթին դիտարկվում է Հյուսիսատլանտյան դաշինքը՝ ՆԱՏՕ-ն: Սակայն քանի որ մոտ ապագայում անդամակցումը ՆԱՏՕ-ին անհնար է, և դա Հայաստանում գիտակցում և ընդունում են նույնիսկ արևմտամետ ուժերը, նրանք առաջարկում են Հայաստանի անվտանգության և ռազմական ամրապնդման խնդիրները լուծել աշխարհի թիվ մեկ գերտերության՝ Միացյալ Նահանգների հետ երկկողմ գործակցության ձևաչափով՝ օգտագործելով Վրաստանի, Իսրայելի, Մեծ Բրիտանիայի և այլ երկրների փորձը: Ամբողջ խնդիրը, սակայն, այն է, որ Միացյալ Նահանգները Հայաստանի հետ ստորագրում է ոչ թե ռազմավարական դաշինքի, այլ ռազմավարական գործընկերության մասին փաստաթուղթ, որոնք որակապես տարբեր բաներ են: Համեմատության համար նշենք, որ, օրինակ, Հայաստանն ու Ռուսաստանը ռազմավարական դաշնակիցներ են և ունեն փոխադարձ օգնության մասին պայմանագիր: Այլ հարց է, թե այդ դաշինքը գործնականում որքանո՞վ է բավարարում Հայաստանի ներկայիս պահանջները:

Մինչդեռ Ադրբեջանից հնչող սպառնալիքների ֆոնին ԱՄՆ-ի հետ ռազմավարական փաստաթուղթը փորձ արվեց ներկայացնել իբրև փրկություն, որ «Քեռի Սեմը» շուտով կգա և կփրկի Հայաստանը արտաքին թշնամիներից կամ գոնե մեծ քանակությամբ զենք կտրամադրի: Այս կապակցությամբ միջազգայնագետ Սուրեն Սարգսյանն ընդգծել է, որ պետք չէ խաբել ժողովրդին, առավել ևս՝ վատ դրության մեջ դնել ամերիկացի գործընկերներին: Նրա խոսքով՝ ադրբեջանա-թուրքական հնարավոր ագրեսիայի դեպքում հայ-ամերիկյան ռազմավարական գործընկերային փաստաթուղթը նույնքան անվտանգային երաշխիքներ է տալու Հայաստանին, որքան ՀԱՊԿ պայմանագիրը: Ամերիկայի հարցերով զբաղվող փորձագետը շեշտել է, որ նշված փաստաթղթով Միացյալ Նահանգները Հայաստանին որևէ անվտանգային երաշխիքներ, ռազմական օգնություն չի տրամադրելու, զենք-զինամթերք չի վաճառելու և չի տրամադրելու՝ որպես օգնություն: Այս ձևաչափը նաև չի ենթադրում Հայաստանում ամերիկյան ռազմաբազայի կամ ռազմական ներկայացուցիչների տեղակայում:

Ընդհանուր առմամբ, փաստաթղթի ստորագրումն, իհարկե, դրական քայլ է, բայց ամբողջ հարցն այն է, թե արդյոք հնարավոր կլինի՞ հեռացող նախագահ Բայդենի վարչակազմի հետ ստորագրված փաստաթուղթը կյանքի կոչել ընդամենը մի քանի օրից նախագահի պաշտոնը ստանձնող Դոնալդ Թրամփի վարչակազմի օրոք: