Բյուջեով պլանավորված պետական ներդրումների զգալի մասը չի իրականացվում․ «Լույս» հիմնադրամ

«Լույս» հիմնադրամն ամփոփել է Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական զարգացումները 2026 թվականի հունվար-սեպտեմբեր ամիսներին՝ արձանագրելով տնտեսական աճի տեմպերի դանդաղում և տնտեսության տարբեր ճյուղերի միջև անհամաչափ զարգացում։

Հիմնադրամի գնահատմամբ՝ ինն ամսվա ընթացքում տնտեսական ակտիվության ցուցանիշն աճել է 6.9%-ով։ Աճի հիմնական շարժիչը ծառայությունների ոլորտն է, իսկ շինարարությունը շարունակում է ընդլայնվել բարձր տեմպերով։ Միաժամանակ արդյունաբերությունում երկրորդ ամիսն անընդմեջ անկում է գրանցվել, գյուղատնտեսության արտադրությունը նվազել է 4.8%-ով, իսկ առևտրի աճը մնացել է թույլ։

Հիմնադրամը մտահոգիչ է համարում այն, որ ծառայությունների և շինարարության ակտիվացումը չի ուղեկցվում արտադրական ոլորտների համարժեք ընդլայնմամբ, ինչը հարցեր է առաջացնում տնտեսական աճի երկարաժամկետ կայունության վերաբերյալ։

Արտահանման ցուցանիշները նույնպես շարունակում են մտահոգիչ մնալ։ Սեպտեմբերին արտահանումը նվազել է 18.6%-ով, իսկ հունվար-սեպտեմբեր ամիսների անկումը կազմել է 8%։ Միաժամանակ ներմուծումն աճել է 9.5%-ով։ Արտահանման կառուցվածքում թանկարժեք քարերի և մետաղների ծավալների կրճատումը միայն մասամբ է փոխհատուցվել հանքահումքային արտադրանքի աճով։ Հիմնադրամի գնահատմամբ՝ այս միտումներն ընդգծում են արտահանման շուկաների և ապրանքային կառուցվածքի բազմազանեցման անհրաժեշտությունը։

Պետական բյուջեի կատարման ցուցանիշներում առանձնանում է կապիտալ ծախսերի թերակատարումը։ Հունվար-սեպտեմբերին նախատեսված կապիտալ ծախսերից չի իրականացվել 222.4 մլրդ դրամը կամ պլանավորված գումարի 39.8%-ը։ Ընդհանուր ծախսերի թերակատարումը կազմել է 302.9 մլրդ դրամ, մինչդեռ բյուջեի եկամուտները գերակատարել են պլանը 166 մլրդ դրամով։

Այս տարբերությունների հետևանքով պլանային և փաստացի բյուջետային հաշվեկշիռների միջև տարբերությունը կազմել է 468.9 մլրդ դրամ։ Հիմնադրամի դիտարկմամբ՝ բյուջեի հավելուրդի աճն ինքնին բավարար հիմք չէ բյուջետային զարգացումները դրական գնահատելու համար, քանի որ նախատեսված պետական ներդրումների զգալի մասը չի իրականացվել։

Հունվար-սեպտեմբերին ընթացիկ ծախսերն աճել են 17.5%-ով, մինչդեռ կապիտալ ծախսերը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ նվազել են 23.8%-ով։ Հիմնադրամը զգուշացնում է, որ այս հարաբերակցության պահպանումը կարող է սահմանափակել արտադրական հնարավորությունների ընդլայնումն ու հետագա տնտեսական աճի հիմքերի ամրապնդումը։

Վերլուծության մեջ անդրադարձ է կատարվել նաև վարկավորմանը և դրամական փոխանցումներին։ Վարկերի աճի արագացման պայմաններում ֆինանսավորման ընդլայնման երկարաժամկետ արդյունքը, ըստ հիմնադրամի, կախված կլինի նրանից, թե որքանով այն կվերածվի նոր արտադրական կարողությունների։ Դրամական փոխանցումները շարունակում են աջակցել ներքին պահանջարկին, սակայն դրանց տատանողական բնույթը պահպանվում է։

«Լույս» հիմնադրամի ամբողջական վերլուծությունը հասանելի է այս հղումով։