Ռմբակոծված և մոռացված. Արևմուտքի «փրկած» Լիբիան այսօր

2011թ. հոկտեմբերի 11-ին մահացավ Լիբիայի նախկին նախագահ Մուամար ալ Քադաֆին` սպանվելով լիբիացի ապստամբների կողմից: Քադաֆիի սպանությանը իրենց մասնակցությունը ցուցաբերեցին նաև ՆԱՏՕ-ի զինված ուժերը, որոնք մինչև վերջին րոպեն օգնում էին Քադաֆիին տապալելու գործում:

Ոչ ոք Քադաֆիի հետևից արցունք չթափեց. Լիբիան ազատագրվել էր բռնապետից: Մի քանի ամիս անց Լիբիայում խորհրդարանական ընտրություններ անցկացվեցին, և սա միակ բանն էր, որ Լիբիայում հաջողված հեղափոխության ապացույց համարվեց: Արևմուտքը գոհ էր, և դրանով իր առաքելությունն ավարտված համարելով` շրջվեց ու հեռացավ:

Իսկ այսօ՞ր: 2 շաբաթ առաջ Իտալիայի Լամպեդուզա կղզում ավելի քան 300 ներգաղթյալներ տեղափոխող խորտակված նավը դուրս էր եկել Լիբիայից և, ամենայն հանվանականությամբ, Միսրաթա նավահանգստային քաղաքից, ինչն առանցքային նշանակություն ունի այս պատմության մեջ: Քանի որ հենց այս քաղաքն էր 2011թ. ամռանը շրջափակվել Քադաֆիի զորքերի կողմից, ովքեր ճամբար էին խփել Միսրաթայի մատույցներում: Արևմտյան մամուլում այս քաղաքը իր ապստամբական տրամադրությունների և դրսևորած կամքի պատճառով գովերգվեց մինչև հերոս-քաղաքի աստիճանի: Քադաֆիին այդպես էլ չհաջողվեց գրավել Միսրաթան, քանի որ ՆԱՏՕ-ն իր կործանիչներով պարզապես թույլ չտվեց դա, և ի վերջո նրանց հաջողվեց ազատել քաղաքը կառավարական զորքերից: Միսրաթան դրանով դարձավ Քադաֆիի դեմ պայքարի իրական խորհրդանիշ: Իսկ այսօր դա քաղաք է, ուր անարգել և չվերահկվող թրաֆիքինգը միլիոնների եկամուտ է բերում: Ցինիզմի որոշակի չափաբաժնով կարող ենք ասել, որ ՆԱՏՕ-ն ճանապարհ բացեց գանգսթերների համար` հնարավորություն տալով նրանց ազատ զբաղվել մարդկային առևտրով: Եվ արեց դա մարդու իրավունքների պաշտպանության կոչի ներքո:

Իհարկե, Քադաֆին նույնպես զբաղվում էր մարդկանց թրաֆիքինգով և անում էր պետական մակարդակով: Իսկ դա հնարավորություն էր տալիս որոշակի հսկողություն սահմանել այդ երևույթի նկատմամբ: 2008-ին Քադաֆին համաձայնություն էր կնքել Իտալիայի այն ժամանակվա կառավարության հետ, համաձայն որի` Լիբիան պատրաստակամություն էր հայտնում հետ ընդունել բոլոր այն փախստականներին, ովքեր իր ափերից դեպի Իտալիա էին փախչում: Քադաֆին ոստիկանական ուժերին աջակցող իր այս ծառայության միջոցով գումարներ էր վաստակում: Իհարկե, այս ծառայությունն իր ողջ էությամբ անիմաստ և ամոթալի երևույթ էր, քանի որ Լիբիայի իշխանությունները շատ փախստականների հետ էին ընդունում և Լիբիա ժամանելուց հետո նրանց անմիջապես ազատ էին արձակում Սահարայի տարածքում` թողնելով ճակատագրի քմահաճույքին: Այսօր, սակայն, չկա ոչ մի ուժ, որի հետ հնարավոր կլիներ այդ հարցը կարգավորող որևէ համաձայնություն կնքել, քանի որ Լիբիան այլևս չունի կենտրոնական իշխանություն: Պետությունը վստահ կանգնած է Միջերկրական ծովում Սոմալիի վերածվելու ճանապարհին:

Սա բարոյականության և ժողովրդավարության անունից հանդես եկող Արևմուտքի ցինիզմի արդյունքն է: ՆԱՏՕ-ն իր զինված ուժերը Լիբիա մտցրեց անվտանգության ապահովման պատասխանատվության քողի ներքո (Responsibility to Protect (R2P), համաձայն որի` միջազգային հանրությունը իրավունք չունի անգործ նստել, երբ աշխարհի որևէ երկրում զանգվածային կերպով ոտնահարվում են մարդկանց իրավունքները: Նրանք պարտավորվում են նման դեպքերում անմիջապես միջոցներ ձեռնարկել: Երբ 2011թ. փետրվարին Լիբիայում Քադաֆիի դեմ ապստամբություն բռնկվեց, որը դաժանորեն ճնշվում էր իշխանությունների կողմից, միջազգային հանրությունը հնարավոր բոլոր ջանքերը գործադրեց այդ սկզբունքներին հավատարիմ մնալու համար` գործի դնելով ՆԱՏՕ-ի ռմբարկուները:

Առավել մանրամասն կարդալ այստեղ: