Բագրատաշենի, Դեղձավանի, Դեբեդավանի և Պտղավանի տնտեսական զարգացման գերակա ճյուղերը

ԱՄՆ ՄԶԳ-ի ֆինանսավորմամբ համատեղ իրականացվող «Գործընկերություն՝ հանուն գյուղական համայնքների բարգավաճման» (USAID/PRP) ծրագրի շրջանակում Բագրատաշեն, Դեղձավան, Դեբեդավան և Պտղավան համայնքներում Հայաստանի ՓՄՁ զարգացման ազգային կենտրոնի և գործընկեր կազմակերպությունների փորձագետները ներկայացրել են տեղական տնտեսական զարգացման գործընթացի վերլուծությունների արդյունքը: Ինչպես տեղեկացնում են Հայաստանի ՓՄՁ զարգացման ազգային կենտրոնից, վերլուծություններն իրականացվել են «Մրցակցային առավելությունների մասնակցային գնահատում» (PACA) մեթոդաբանությամբ: Համայնքներում PACA գործընթացը սկսվել է 2014թ.-ի հունվարին: Անցած մեկուկես ամսվա ընթացքում բացահայտվել են համայնքների հիմնական մրցակցային առավելությունները և ախտորոշվել տնտեսության առաջատար ճյուղերը: Դրա հիման վրա առաջարկվել են տնտեսության զարգացման համար արմատական նշանակություն ունեցող նախաձեռնություններ:

USAID/PRP ծրագրի ղեկավար, ՓՄՁ ԶԱԿ-ի փոխտնօրեն Անուշ Ասլանյանը համայնքների բնակիչներին ասել է, որ փորձագետները, ճիշտ է, օգնել են բացահայտել տեղական ներուժը և մրցակցային առավելությունները, սակայն դրանց հիման վրա տնտեսության զարգացումը պետք է իրականացնեն համայնքի բնակիչները:

Այնուհետև Հայաստանի ՓՄՁ ԶԱԿ-ի փորձագետ Արտակ Դադոյանը և USAID/PRP ծրագրի իրականացման գործընկեր Գեղարքունիքի առևտրաարդյունաբերական պալատի տնօրեն Արտյոմ Գրիգորյանը ներկայացրել են վերլուծության արդյունքներն ըստ համայնքների: Համայնքների տնտեսությունների մրցակցային առավելությունների հիմքում է ընկած նրանց տնտեսության ուժը: Կարևոր մրցակցային առավելություն է համարվել այն, որ համայնքները գտնվում են Հայաստանի ամենացածր կետում ծովի մակարդակից 340մ. բարձրությամբ: Բարենպաստ և մերձարևադարձային կլիման, մեղմ ձմեռը ևս համարվել են մրցակցային առավելություն: Այլ մրցակցային առավելություն են հողագործության երկար ժամանակահատվածը, բերքի հասունացման ամենակարճ ժամանակահատվածը, Բագրատաշենի մաքսակետին և Երևան–Թբիլիսի ավտոճանապարհին մոտ լինելը:

Փորձագետների վերլուծությունը պարզել է նաև, որ համայնքների գործարարները սերտ կապեր ունեն ՀՀ տարբեր շրջաններում, ինչպես նաև Վրաստանում և Թուրքիայում: Իսկ Դեբեդ գետի ափին գտնվել համայնքներին հնարավորություն է տալիս օգտվել ոռոգման ջրի անսպառ աղբյուրից: Բացի այդ, Բագրատաշեն, Դեղձավան, Դեբեդավան և Պտղավան համայնքներում աճում են բույսերի տեսակներ, որոնք կարելի է գտնել միայն այդ համայնքներում՝ ձիթապտուղ, կիվի, արքայանարինջ, պիստակենի տեսականի:

Համայնքների տնտեսության հիմնական ճյուղերը վերլուծելիս հաշվի է առնվել, թե որտեղ է կենտրոնացած համայնքի աշխատող բնակչության մեծ մասը և որտեղ է ստեղծվում ամենամեծ եկամուտը: Գնահատվել են այս ճյուղերի զարգացման վրա ազդեցություն ունեցող գործոնները, արժեքային շղթաները, օժանդակող ճյուղերի հասանելիությունը, անհրաժեշտ ենթակառուցվածքների հասանելիությունն ու ճյուղում առկա պահանջարկի որակը: Ուշադրություն է դարձվել ճյուղերի շահութաբերության վրա՝ համեմատած այլ ճյուղերի և համայնքների (որոշ դեպքերում՝ տարածաշրջանների և հանրապետու թյան միջին) ցուցանիշների հետ:

Փորձագետները և տեղական թիմը համատեղ առանձնացրել են համայնքների տնտեսական զարգացման գերակա ճյուղերը, որոնք հիմնված են տեղական մրցակցային առավելությունների վրա: Ռազմավարական ճյուղ են համարվել այգեգործությունը, արևածաղկի արտադրությունը, անասնապահությունը, գյուղմթերքի հետագա վերամշակումը և առևտուրը:

Ամփոփելով՝ փորձագետները նշել են, որ համայնքներն իրենց մրցակցային առավելություններով ինքնատիպ են: Տնտեսությունը հիմնականում զարգանում է՝ հիմնվելով տեղական տնտեսական առավելությունների վրա: Մարդիկ ունեն բարձր գործարար հատկանիշներ, նախաձեռնող են և աշխատասեր: Տնտեսության մեջ ըստ մասնագետների՝ գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղերում աշխատանքի արտադրողականության վերլուծությունը ցույց է տվել, որ ամենաբարձր արժեքը ստեղծվում է այգեգործության ոլորտում, որը գնալով աճում ու զարգացում է ապահովում:

Այգեգործության ոլորտում ավանդական աճեցվող դեղձին հիմնականում փոխարինում է արքայանարինջը, որը առավել եկամտաբեր է, համեմատաբար հեշտ է մշակվում, պահպանվում և ունի ձմռան ամիսներին մեծ պահանջարկ: