ԱՄՆ առաջարկները՝ լուրջ վտանգ իշխանությունների համա՞ր

ԱՄՆ ֆինանսների նախարարի՝ հարկային քաղաքականության հարցերով օգնականի պաշտոնի թեկնածուն պարտավորվել է անդրադառնալ ԱՄՆ-Հայաստան տնտեսական հարաբերությունների խոչընդոտներին: Ֆինանսների նախարարության հարկային քաղաքականության հարցերով բաժնի ղեկավարի պաշտոնի թեկնածու Դևիդ Կոտերն իր պատրաստակամությունն է հայտնել Սենատում թեկնածության հաստատման գործընթացի ժամանակ Կոնգրեսի շահագրգիռ կողմերի և Ֆինանսների նախարարության անձնակազմի հետ անդրադառնալու ԱՄՆ-Հայաստան կրկնակի հարկումը բացառող պայմանագրին: Խոսքը տնտեսական պայմանագրի մասին է, որը կոչված է երկկողմ առևտրի և ներդրումների աճի խոչընդոտները վերացնելուն: Ավելի վաղ, նախարարի գործող օգնական Ջոն Հեֆերնը Կոնգրեսում լսումների ժամանակ հայտարարել էր, որ ԱՄՆ-Հայաստան կրկնակի հարկումը բացառող պայմանագիրն «ակտիվ քննարկվում է» Պետքարտուղարության կողմից: Այս թեման բարձրաձայնել է նաեւ կոնգրեսական Բրեդ Շերմանը: Հայաստանում ԱՄՆ դեսպանն իր հերթին նախօրեին հայտարարել էր, թե իր առաքելությունը լինելու է հայ-ամերիկյան տնտեսական կապի խորացումը: Նոյեմբերի 17-ին Երեւանում անցկացվող հայ-ամերիկյան ներդրումային խորհրդի նիստից առաջ էլ դեսպանը հայտարարել է, որ ակնկալում են Հայաստանում հավասար հնարավորություն՝ բոլոր երկրների ներդրողների համար:   

Փաստորեն, շուրջ տաս օր ամերիկացիները հետևողականորեն բարձրացնում են Հայաստանի հետ «Double Taxation Treaty» կնքելու հարցը՝ կրկնակի հարկումից խուսափելու համար։ Կարիք չկա հանգամանալից ներկայացնել, թե խնդիրն ինչ տնտեսական և քաղաքական կարևորություն ունի մեր երկրի համար։ Սակայն, ինչպես և սպասվում էր, ամերիկյան կողմի այս առաջարկն էլ իշխանություններն անուշադրության մատնեցին: Ավելի ճիշտ՝ լսեցին, հասկացան, որ այն իրենց համար լուրջ ռիսկեր է պարունակում և որոշեցին լռել՝ շառից հեռու: Ո՞րն է գլխավոր ռիսկը, չէ՞ որ անգամ Իսրայելի հետ Հայաստանը պատրաստակամորեն ստորագրեց նույնանման փաստաթուղթը: Բանն այն է, որ  իշխանության ներսում դեռևս ընթանում է կապիտալի հետ համաձայնության գալու գործընթացը: Մեր երկրի տնտեսության առանցքն իհարկե շարունակում է կազմել քրեա-օլիգարխիկ կապիտալը, սակայն նաեւ ակնառու է, որ Հայաստանի տնտեսության մեջ վերջին տարիներին ձեւավորվել են որակապես նոր տնտեսական սեգմենտներ, որոնք որպես համակարգ՝ դեռեւս ունակ չեն լուրջ մրցակցություն ցուցաբերել քրեա-օլիգարխիկ կապիտալին: Հայաստանի իշխանության հիմքում կապիտալն է, կապիտալի հարաբերակցությունը: Այդ կապիտալի գերակշիռ մասը ռուսական է:

Եվ հենց այդ կապիտալն է, որ հանդիսանում է Հայաստանի իշխանությունների գլխավոր երաշխիքը՝ անվտանգության բարձիկը: Կոպիտ ասած՝  իշխանություններին այսօր ռուսական փողն է պահում և ոչ թե ամերիկյանը: Մյուս կողմից՝ առկա է քրեաօլիգարխիային «սրբազան կովի» կարգավիճակից զրկելու վտանգը: Եթե Հայաստանի ոչ մեծ շուկայում հայտնվեն համաշխարհային հսկաներ, տեղացի գործարարների գործը կբարդանա: Իշխանությունները ստիպված կլինեն տնտեսության ազատականացմանը զուհագեռ՝ միջոցառումներ ձեռնարկել հայրենի օլիգարխների բիզնեսը պաշտպանելու համար: Հակառակ դեպքում, դուրս մղելով տեղական օլիգարխիային՝ արեւմտյան կապիտալը կարող է նոր մոնոպոլիստ դառնալ: Իսկ դա արդեն անմիջական հարված է ռուսական կապիտալից սնվող իշխանություններին: Բնականաբար, կապիտալի ձևավորված շուկան վերափոխելու որևէ ցանկություն՝ մեր իշխանությունները չունեն. դա իր մեջ հսկայական ռիսկեր է պարունակում: Մինչդեռ ԱՄՆ-ն այս պարագայում իր շահերն է հետապնդում: Իսկ այդ շահերը ենթադրում են հավասարակշռել ռուսական կապիտալը և նվազեցնել դրա ազդեցությունը Հայաստանի վրա:

Անգամ եթե դա լրջագույն քաղաքական և տնտեսական օգուտ կբերի մեր երկրին, իշխանությունների համար դա ինքնասպանությանը հավասար քայլ է: Գլխավոր նպատակն ամեն գնով իշխանությունը պահելն է և ոչ թե երկրի զարգացումը: Քրեաօլիգարխիկ այս մտածելակերպն է, որ դանդաղեցնում է մեր երկրի առաջընթացը՝ զոհաբերելով այն կլանային նեղ շահերին ու ամբիցիաներին: Մինչդեռ Հայաստանին անհրաժեշտ է թե՛ ռուսական կապիտալը, թե՛ արևմտյանը: Հայաստանի խնդիրն այսօր այն է, որ Ռուսաստանի հայկական կապիտալն արտահայտված է, դրա համար ձեւավորված է գործունեության քիչ թե շատ հարմար դաշտ, իսկ ահա արեւմտյան կապիտալը Հայաստանում արտահայտված է շատ քիչ, չունի իրեն համարժեք մտածողության եւ մշակույթի տիրույթ, որտեղ կծավալի իր գործունեությունը, Հայաստանում կհաստատի համակարգային ներկայություն: Դե արի ու մեր քրեաօլիգարխիկ իրականության նրբությունները բացատրիր շվարած ամերիկացիներին…

Ստելլա Խաչատրյան