Huffington Post. Կուբայի հակամարտությունից քաղած 7 դաս Ղարաբաղի համար

Վերջին լուրեր 26 Հոկտեմբեր, 2012 15:19

Huffington Post-ում լույս է տեսել Հարվարդի համալսարանի Բելֆերի կենտրոնի ավագ փորձագետ Սիմոն Սարաջյանի հոդվածը, որում հեղինակը մասնավորապես անդրադարձել է Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցին՝ համեմատելով այն 1962թ. երկու հզոր գերտերություններ ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև հակամարտության պատճառ հանդիսացող Կուբայի հրթիռային ճգնաժամի հետ, որը հնարավոր եղավ կարգավորել խաղաղ ճանապարհով: Հեղինակը գտնում է, որ Կուբայի հակամարտությունն օրինակ պետք է ծառայի ցանկացած միջազգային կոնֆլիկտի լուծման համար: Բացառություն չէ նաև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը: Իհարկե, այդ երկու կոնֆլիկտների միջև առկա ողջ տարբերություններով հանդերձ (օրինակ՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանն իրենց զինանոցում միջուկային զենք չունեն), Կուբայի հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացից կարելի է քաղել մի շարք դասեր.

1.Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջնորդները պետք է վերանայեն իրենց զինված ուժերը, որպեսզի խուսափեն անկանխատեսելի բախումներից, որոնք կարող են հանգեցնել ճգնաժամի խորացմանը՝ բերելով նոր պատերազմի:

2.Ղարաբաղյան հակամարտության կողմերը պետք է քաջ գիտակցեն, որ հակամարտության լարումը կարող է զարգանալ սեփական տրամաբանությամբ: Օրինակ՝ երբ ԱՄՆ-ի նախագահը հրամայեց ներխուժել Կուբա, ԽՍՀՄ-ը կարող էր հարված հասցնել Թուրքիայում գտնվող ԱՄՆ-ի հրթիռներին, ինչը կարող էր կոնֆլիկտը վերածել միջուկային պատերազմի:

3.Երևանի և Բաքվի միջև պետք է ուղիղ կապ հաստատվի: 1962թ. Քենեդին և Խրուշչովը մի շարք կարևոր որոշումներ էին կայացնում՝ զուրկ լինելով այդ հարցերի շուրջ տեսնել հակառակորդի արձագանքը: Այսօր Բաքուն և Երևանը նույնպես չունեն իրար հետ անմիջական շփում հաստատելու հնարավորություն: Դա պետք է շտկել:

4.Ո՛չ հայկական և ո՛չ էլ ադրբեջանական կողմերը չպետք է թերագնահատեն միմյանց ուժերը՝ հույս ունենալով, որ իր հարձակման դեպքում հակառակորդը նահանջի է դիմելու:

5.Կողմերը պետք է խուսափեն հակառակորդին փակուղու առջև կանգնեցնելուց: Ադրբեջանն ու Հայաստանը պետք է հստակ գիտակցեն, թե իրենց որ քայլերը կարող են դիմացինին փակուղի մտցնել:

6.Հայկական և ադրբեջանական կողմերը պետք է հաշվի առնեն երկու հակամարտող կողմերի շահերը: Բաքուն չպիտի մտածի, թե չճանաչված Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը կուրորեն հետևելու է Հայաստանի Հանրապետությանը: Ղարաբաղի հայերը չեն գնա այնպիսի զիջումների, որոնք կարող է սպառնալ նրան գոյությանը:

7.Հայ և ազերի առաջնորդները պետք է խուսափեն արկածախնդիր քայլերից, քանի որ այդ քայլերի ձախողումը կարող է հանգեցնել ոչ միայն իրենց իշխանության տապալմանը, այլև աղետալի հետևանքներ ունենալ երկու պետությունների համար:

Ղարաբաղում բռնկվող նոր պատերազմը շատ ավելի քայաքայիչ հետևանքներ է ունենալու, քան 20 տարի առաջ: Կողմերը իրենց տնօրինության տակ ունեն ավելի լուրջ զենքեր, որոնց գործադրումը կարող է իրական աղետի վերածվել փոքր ազգերի համար. եզրափակում է հոդվածագիրը: