ՀՀ Առողջապահության նախարարությունը պարզաբանում է

«Չորրորդ ինքնիշխանություն» թերթի հունվարի 18-ի թիվ 718 համարում տեղ գտած հրապարակման առնչությամբ հայտնում ենք, որ ՀՀ առողջապահության նախարարությունը պալիատիվ խնամքի ծառայությունների ներդրմանն ուղղված միջոցառումներ իրականացնում է 2011թ. ապրիլից։ Աշխատանքներն իրականացվում են ՁԻԱՀ-ի, տուբերկուլոզի և մալարիայի դեմ պայքարի Գլոբալ հիմնադրամի կողմից ֆինանսավորվող «Առողջապահական համակարգի հզորացում» դրամաշնորհային ծրագրի շրջանակներում' «Բաց հասարակության հիմնադրամ» կազմակերպության հետ համատեղ: Ի դեպ, Հայաստանը միակ երկիրն է, որտեղ ՁԻԱՀ-ի, տուբերկուլոզի և մալարիայի դեմ պայքարի Գլոբալ հիմնադրամը ներդրումներ է իրականացնում պալիատիվ խնամքի համակարգի ստեղծման նպատակով:

Ծրագրի շրջանակում 2011թ. ընթացքում միջազգային փորձագետների հետ կատարվել է իրավիճակակային վերլուծություն. ուսումնասիրվել են պալիատիվ խնամքի առկա ծառայությունները և խնդրի ծանրությունը, մշակվել են oպիոիդների նշանակման, բաշխման և տրամադրման քաղաքականությունը և պալիատիվ օգնության շրջանակներում ցավային համախտանիշի կառավարման նպատակով թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ դեղերի նշանակման կլինիկական ուղեցույցը:

2012թ. «Բաց հասարակության հիմնադրամ» կազմակերպության աջակցությամբ թարգմանվել և տեղայնացվել են բժիշկների և բուժքույրերի համար նախատեսված պալիատիվ խնամքի «Էպեք-Օ» և «Էլնեք» կրթական ծրագրերը: Այդ ծրագրերով վերապատրաստվել են բժշկական և բուժքույրական կրթական հաստատությունների 50 դասավանդող, ինչպես նաև մշակվել են պալիատիվ խնամքի ազգային ուղեցույցներ:

2012թ. թվականի հուլիսի մեկից չորս բժշկական հաստատությունում' ՀՀ ԱՆ պրոֆ. Ֆանարջյանի անվան ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնում, Մ.Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարանի «Հերացի» համալսարանական կլինիկայում, Վանաձորի Լևոն Արեշյանի անվան թիվ 1 հիվանդանոցային համալիրում և Արարատի բժշկական կենտրոնում, մեկնարկել են փորձարարական ծրագրեր: Պիլոտային տեղամասերն ընտրվել են հաշվի առնելով պալիատիվ խնամքի վերապատրաստում անցած բուժանձնակազմի առկայությունը (այդ հաստատություններից մեկական բժիշկ և բուժքույր վերապատրաստվել են Ռումինիայի «Կազա Սպերանտի» հոսպիս կենտրոնում) և բժշկական սարքավորումներով հագեցվածությունը:

Պիլոտային ծրագրերի շրջանակներում փորձարկվում են պալիատիվ խնամքի տարբեր մոդելներ' ներառյալ հիվանդանոցային, տնային պայմաններում, ցերեկային և ամբուլատոր խնամք: 2012 թվականին ծրագրերում ընդգրկվել է 132 հիվանդ: Իրականացվել է 3962 տնային այցելություն, սպասարկվել' 1322 ամբուլատոր այց, 4697 շտապ և անհետաձգելի բուժօգնության կանչ: Պիլոտային տեղամասերում ընգրկված հիվանդների համար ձեռք է բերվել և տրամադրվել անհրաժեշտ քանակությամբ մեթադոն թմրադեղ: Մեթադոնի տրամադրումը դրա կարիքն ունեցող հիվանդներին կանոնակարգվել է ՀՀ առողջապահության նախարարի 27.12.2012թ. 3087-Ա հրամանով: Ծրագրի արդյունքների նախնական գնահատումը ցույց է տվել հիվանդների կյանքի որակի բարելավում ցավի, դեպրեսիայի և անհանգստության, շարժունակության ցուցիչներով: Նվազել են հոսպիտալացման դեպքերը:

Հարկ է նշել նաև, որ հիմք ընդունելով ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի 12.09.2012թ. հանձնարարականը, 2012թ. դեկտեմբերից Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնում ստեղծվել է նաև պալիատիվ բժշկական օգնության և սպասարկման 10 մահճակալանոց բաժանմունք, որին ՈՒԱԿ կողմից հատկացվել է վերանորոգված տարածք, իսկ Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնի բազայի վրա գործող Հակացավային և պալիատիվ բուժման ասոցիացիան հատկացրել է անհրաժեշտ սարքավորումներ:

Ի դեպ, հաշվի առնելով խնդրի կարևորությունը, 2011թ. Ուռուցքաբանության ազգային կենտրոնում ստեղծվել է պալիատիվ օգնության ծառայություն: Անց են կացվել բժիշկ-ուռուցքաբանների և ընտանեկան բժիշկների վերապատրաստումներ: Եվս 46 բժիշկ մասնակցել է միջազգային փորձագետների կողմից կազմակերպված վերապատրաստման հատուկ դասընթացների:

Հոդվածում նշվում են Հայաստանում քաղցկեղից մահացության տվյալներ, որոնք ճշգրիտ չեն և չափազանցված են: Այսպես, ըստ վիճակագրական տվյալների' 2010թ. Հայաստանում չարորակ նորագոյացություններից մահացել է 5449 հիվանդ, իսկ 2011թ.' 5312, մինչդեռ հոդվածում նշվում է այդ հիվանդությունից տարեկան 6000-8000 մահացություն: Հետմահու արձանագրված քաղցկեղի դեպքերը 2010թ. կազմել են 465, իսկ 2011թ.' 511 և ոչ թե է 1500-2000, ինչպես նշված է հոդվածում: Ինչ վերաբերում է չարորակ հիվանդություններով հիվանդացության ցուցանիշին (նոր հայտնաբերված դեպքերի թվին), ապա 2010թ. արձանագրվել է քաղցկեղի 7125, իսկ 2011թ.' 7406 դեպք, 100 հազար բնակչի հաշվով կազմելով համապատասխանաբար 233,6 և 239,0, ինչը գրեթե երկու անգամ նվազ է տնտեսապես զարգացած երկրների հիվանդացության ցուցանիշից:

Թմրադեղերը չեն նշանակվում տեղամասային բժիշկների կողմից, ինչպես նշված է հոդվածում, այլ տրվում են պոլիկլինիկաներում ստեղծված հանձանժողովների որոշումների հիման վրա' ըստ ներկայումս գործող ընթացակարգի: Հիվանդին նշանակվող թմրամիջոցի օրական չափաբաժինը ևս որոշում են այդ հանձնաժողովները, որոնք ղեկավարում են պոլիկլինիկայի գլխավոր բժիշկները կամ նրանց բուժական գծով տեղակալները:

2013 թվականի ընթացքում նախատեսվում է իրականացնել օրենսդրական դաշտի համապարփակ վերանայում' բժշկական նպատակներով թմրամիջոցների և հոգեմետ դեղերի նշանակման, օգտագործման կարգի և պայմանների բարելավման նպատակով' ելնելով Թմրամիջոցների հսկողության միջազգային խորհրդի և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության «Հսկվող դեղերի առկայության և մատչելիության ուղեցույցներից»: Քանի որ մինչ այժմ Հայաստանում գրանցված է միայն ներարկման մորֆինը, ՀՀ առողջապահության նախարարությունը սկսել է նաև հաբերով մորֆինի գրանցման գործընթացը:

2013թ. կշարունակվեն պալիատիվ խնամքի պիլոտային ծրագրերը, որոնց արդյունքների գնահատման հիման վրա հնարավոր կլինի որոշում կայացնել ծրագիրն ընդլայնելու և այլ մարզերում կամ առողջապահական համակարգի այլ հաստատություններում այն կիրարկելու վերաբերյալ:

ՀՀ առողջապահության նախարարի 2012թ. դեկտեմբերի 27-ի հրամանով Հայաստանի Հանրապետությունում գործող պիլոտային 4 խմբերի ղեկավարներին թույլ է տրվել անցկացնել հիվանդների փորձաքննություն և նշանակել թմրամիջոցներ:

Ինչ վերաբերում է ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալության աջակցությամբ «Աբթ Ասոշիեյթսի» կողմից իրականացվող Հայաստանի առողջապահության համակարգի հզորացում ( HS-STAR) ծրագրի կասեցմանը, ապա դրա վերաբերյալ ՀՀ առողջապահության նախարարությունը պաշտոնապես չի տեղեկացվել։ Ըստ ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալությունից ստացված բանավոր տեղեկատվության' որոշում է կայացվել կասեցնել պայմանագիրը ծրագիրն իրականացնող կազմակերպության հետ, որը կապված չէ ծրագրի բովանդակության կամ իրականացման ընթացքի հետ: Միաժամանակ, ԱՄՆ Միջազգային զարգացման գործակալությունը քննարկելու է այն հիմնական ուղղությունները, որտեղ առաջիկա 3 տարվա ընթացքում կուղղի ներդրումները' պահպանելով նախապես հատկացված ծավալները: Դրանից հետո միայն լրացուցիչ կքննարկվի տարածաշրջանային մակարդակով իրականացվելիք առողջապահական ծրագրերի անհրաժեշտության հարցը: