Երբ Ջավադյանն այլևս անզոր է…

Հայաստանի լճացած տնտեսությունն աղետալի վիճակից դուրս բերելու հիմնական գործիքակազմերից մեկն էլ մեզանում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի նվազեցումն է համարվում: 2015թ-ից սկսած՝ ՀՀ Կենտրոնական բանկը ժամանակ առ ժամանակ փորձում է կիրառության մեջ դնել այս գործիքակազմը՝ իբր բնակչությանը առևտրային բանկերի կողմից տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքները գոնե մասնակիորեն իջեցնելու նպատակով:

Օրերս, պարզվում է՝ Արթուր Ջավադյանի կողմից ղեկավարվող Հայաստանի գլխավոր ֆինանսական կառույցը՝ ԿԲ-ն, հերթական անգամ ձեռնամուխ է եղել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի՝ 0.25% իջեցմանը՝ հասցնելով այն 6%-ի:

Չողջունել Ջավադյանի շահագրգռվածությունը՝ բարելավելու երկրի տնտեսության վիճակն ու ամեն գնով աշխուժություն մտցնելու դրանում, իհարկե, ոչ ոք չի կարող, բայց հարցը, թե ինչու է ողջ աշխարհում վաղուց ընդունված ու տարբեր երկրներում լայնորեն կիրառվող այս մեթոդը ոչ արդյունավետ Հայաստանի պայմաններում, շարունակում է այդպես էլ անպատասխան մնալ. ակնհայտ է, որ Հայաստանի տնտեսության ներկա վիճակն ու գրեթե զրոյական ակտիվությունն ամենևին էլ համահունչ չէ ԿԲ կողմից իրականացվող համապատասխան քայլերին:

Իսկ սրա պատճառներն, անկասկած, տարբեր են: Նախ՝ ամենաառաջնային պատճառներից մեկը բնակչության գործարար ակտիվության քրոնիկ պակասն է. բանկերից վարկեր վերցնելը շարքային հայաստանցու համար ընկալվում է՝ ոչ թե բարեկեցության հասնելու առաջին քայլ, այլ՝ ինքնասպանության դիմելու պես մի բան, որի պատճառն, անշուշտ, վարկային տոկոսադրույքների խիստ բարձր լինելն է մի պարագայում, երբ ցանկության դեպքում նույն այդ բանկերը, որոնք սովորել են բնակչության հաշվին հարստանալու պրակտիկային, ցանկության դեպքում կարող են ու պարտավոր են էականորեն իջեցնել իրենց կողմից տրամադրվող վարկերի տոկոսադրույքները: Ասել կուզի՝ ԿԲ կողմից վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի նվազեցումից օգտվում են բացառապես բանկերը. տեղի է ունենում յուրատեսակ սպեկուլյացիա:

Երկրորդ ոչ պակաս կարևոր խանգարիչ գործոնը, ինչ խոսք, մեր տնտեսության ընդհանուր վատառողջ վիճակն է. վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի փոփոխությունը կարող է դրական ազդեցություն ունենալ միայն այն պարագայում, երբ տնտեսությունում գործում են հստակ առողջ մրցակցային կանոններ. մեզ հարկավոր է նախ՝ բիզնես զարգացման բարենպաստ պայմաններ ստեղծել ու հետո միայն մտածել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույք իջեցնելու մասին:

Աներկբա է՝ եթե մեզ չհաջողվի տնտեսավարման համընդհանուր տրամաբանությունը փոփոխության ենթարկել, եթե մեզ չհաջողվի փոքր ու միջին բիզնես զարգացնել, ու հույսներս շարունակեն մնալ արտերկրից ստացվող դրամական փոխանցումները, մեզ լավ բան չի սպասվում: Եթե բիզնես ստեղծելու ու այն զարգացնելու համար երկրում չկան նույնիսկ տարրական պայմաններ, որքան էլ բանկերն իջեցնեն վարկային տոկոսադրույքները, եթե, իհարկե, իջեցնեն, միևնույնն է՝ իրավիճակ չի փոխվելու երկրում, ու բանկերից վերցրած վարկերը շարունակելու են պատուհաս դառնալ բնակչության գլխին՝ է՛լ ավելի խորացնելով տնտեսական ճգնաժամը:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ