Այս տարի ե՞րբ կնշվի խաղողօրհնեքը

Սուրբ Կույս Մարիամի Վերափոխման տոնը Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից մեկն է։ Այն նշվում է օգոստոսի 15-ին մոտակա կիրակի օրը՝ օգոստոսի 12-ից 18-ն ընկած ժամանակահատվածում։ 2026 թվականին Վերափոխման տոնը կնշվի օգոստոսի 16-ին։

Տոնի կարևոր բաղադրիչներից է խաղողօրհնեքի արարողությունը, որը սովորաբար կատարվում է Սուրբ Պատարագից հետո՝ եկեղեցու բակում կամ հատուկ պատրաստված սեղանի մոտ։ Քահանան աղոթքներով և օրհնության կարգով օրհնում է խաղողը՝ որպես Աստծուց տրված կյանքի, առատության և պտղաբերության պարգև։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնում խաղողօրհնեքի արարողությունը ավանդաբար կատարվում է Պատարագի ավարտին՝ Սուրբ Տրդատի բացօթյա սեղանի մոտ։

Եկեղեցական ավանդության համաձայն՝ հիմնված Հակոբոսի նախաավետարանի և Հովհաննեսի պարականոն ավետարանի վկայությունների վրա, Սուրբ Կույսի ննջումից հետո առաքյալները նրա մարմինն ամփոփել են Գեթսեմանի պարտեզում գտնվող գերեզմանում։ Բարդուղիմեոս առաքյալը ներկա չի եղել թաղմանը և, օրեր անց վերադառնալով, մյուս առաքյալների հետ ցանկացել է վերջին անգամ խոնարհվել Աստվածամոր գերեզմանի առջև։ Սակայն, երբ բացել են գերեզմանը, այնտեղ չեն գտել նրա մարմինը, այլ միայն՝ անուշաբույր պատանքը։

Այս ավանդության հիման վրա Եկեղեցու հայրերը հաստատել են Սուրբ Աստվածածնի Վերափոխման տոնը՝ ընդունելով, որ նրա մարմինը երկնային փառքով վերափոխվել է Աստծու մոտ։

Տոնը սկզբնապես նշվել է Երուսաղեմում՝ 5-րդ դարի սկզբին։ Տոնակատարության կենտրոնը եղել է Աստվածածնին նվիրված այն տաճարը, որը գտնվում էր Երուսաղեմից Բեթղեհեմ տանող ճանապարհի երրորդ մղոնի վրա։ Հետագայում տոնակատարության վայրը տեղափոխվել է Գեթսեմանի, որտեղ, ըստ ավանդության, գտնվել է Սուրբ Աստվածածնի գերեզմանը, իսկ տոնի օրը սահմանվել է օգոստոսի 15-ը։

6-րդ դարում տոնը տարածվել է Սիրիայում, իսկ նույն դարի վերջում Բյուզանդիայի կայսր Մորիկը այն հռչակել է պարտադիր տոն ամբողջ կայսրության տարածքում։ Այդ շրջանում տոնը լայնորեն տարածվել է նաև Հայաստանում։ 7-րդ դարի սկզբից Սուրբ Կույսի Վերափոխման տոնը սկսել են նշել նաև Արևմտյան եկեղեցիներում։