Եթե «Lydian International Limited» բրիտանական օֆշորային ընկերությունը կանգ չառնի, թունավոր նյութեր պարունակող փոշին հասնելու է Սևանա լիճ

Համահայկական բնապահպանական ճակատ (ՀԲՃ) քաղաքացիական նախաձեռնության համակարգող խորհրդի անդամ Լևոն Գալստյանի տեղեկացմամբ, երեկ առավոտյան ՀՀ ոստիկանության Երևանի Կենտրոնականի բաժնից զանգահարել են իրեն ու տեղեկացրել, որ Ամուլսարի ոսկու հանքը շահագործել ցանկացող «Լիդիան Արմենիա» ընկերության աշխատակիցները դիմել են ոստիկանություն և հայտնել, թե իբր Լևոն Գալստյանն ու իր համախոհները սպառնալիքներ են հնչեցրել ընկերության հասցեին:
Ոստիկանությունում հիշյալ ընկերության դիմումի կապակցությամբ սկսել են նյութեր նախապատրաստել, և այդ շրջանակում Լ. Գալստյանին բաժին են հրավիրել բացատրություն տալու: Տողերիս հեղինակի հետ զրույցում Լևոն Գալստյանը ասաց, որ ինքը հրաժարվել է ներկայանալ ոստիկանություն, քանի որ հրավերը բանավոր է ստացել, և ներկայանալու համար պահանջել է ծանուցագիր ուղարկել: Ծանուցագիրն այսօր արդեն ստացվել է և նա, ամենայն հավանականությամբ երկուշաբթի, կգնա ոստիկանություն:

Լևոն Գալստյանի հավաստմամբ, ինքն ընկերությանը չի սպառնացել, իր գործողություններով մարդկանց չի հրահրել ընկերության աշխատակիցների և գույքի դեմ ուղղված հակաօրինական գործողություններ կազմակերպելու կամ կատարելու, օբյեկտիվորեն քննադատել է ընկերությանը և Ամուլսարի ոսկու հանքավայրի բաց շահագործման վտանգավոր ծրագրի իրագործումը: Սա, իհարկե, ոչ թե սպառնալիք է, այլ ճնշում, որի գործադրումը Լ. Գալստյանի և ՀԲՃ-ի քաղաքացիական իրավունքն է: Ես ևս քննադատել եմ, իմ համոզմամբ, խիստ վտանգավոր հիշյալ ծրագրի իրագործումը և շարունակելու եմ քննադատել՝ այդ կերպ ճնշում գործադրելով ընկերության և ՀՀ իշխանությունների նկատմամբ, որպեսզի նրանք վերանայեն իրենց մոտեցումները և հրաժարվեն էկոլոգիական (և ոչ միայն) առումով վտանգավոր այդ ծրագրի իրագործումից:

Ընկերությունը նախատեսում է առաջիկա 10 տարվա ընթացքում վերամշակել տարեկան 10 մլն տոննա հանքաքար, ինչն իրականացվելու է խիստ թունավոր նատրիումի ցիանիդի կիրառմամբ՝ Արփա գետից և Գնդեվազ գյուղից մոտ 1000 մետր հեռավորության վրա։

ՀԲՃ-ի տեղեկացմամբ, «Լիդիան Արմենիա» ընկերությունը 100 տոկոսով պատկանում է «Lydian International Limited» բրիտանական օֆշորային ընկերությանը։ Չնայած Հայաստանի գրեթե բոլոր անկախ մասնագետների, բնապահպանական կազմակերպությունների, Ջերմուկի և Գնդեվազի բնակչության մեծ մասի բացասական կարծիքին, ՀՀ կառավարությունը թույլ է տվել այս աղետաբեր ծրագրի իրականացումը:

«Համահայկական բնապահպանական ճակատը» մտադիր է Սեւանա լիճը, Ջերմուկ առողջարանային քաղաքն ու Վայոց Ձորի էկոհամակարգը Ամուլսարի ոսկու հանքի հնարավոր աղտոտումից փրկելու նպատակով, առաջիկայում ձեռնարկել գործողությունների մեծ շարք:

Սևանա լճի, Վայոց Ձորի էկոհամակարգի, Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի համար վերոնշյալ ծրագրի վտանգավորությունն ամբողջականորեն փաստելու համար, անշուշտ, լրագրային մեկ հոդվածը չի բավականացնի, հետևաբար այժմ, թեկուզ մասնակիորեն, ներկայացնեմ այդ վտանգներից գոնե մեկը: Հանքավայրի շահագործման արդյունքում առաջանալու է ծանր մետաղների և այլ թունավոր նյութերի պարունակությամբ հսկայական զանգվածի փոշի, որը, ինչպես օրերս իրավացիորեն նշել էր ՀԲՃ-ն, «անկառավարելի վտանգ է ոչ միայն Արփա և Որոտան գետերի ավազանների բնական միջավայրի, Ջերմուկ առողջարանային քաղաքի, Սպանդարյանի և Կեչուտի ջրամբարների, այլ նաև տարածաշրջանի քաղցրահամ ջրերի գլխավոր շտեմարան համարվող Սևանա լճի համար»։

Հավելեմ՝ անկառավարելի վտանգ է նաև հանքավայրից ոչ հեռու գտնվող ընտիր արոտավայրերի համար:

Հայտնի է, որ «Որոտան-Արփա-Սևան» թունելով Սևանա լիճ են լցվում Կեչուտի ջրամբարի ջրերը, հետագայում լիճ են լցվելու նաև Սպանդարյանի ջրամբարի ջրերը, մինչդեռ, ինչպես հայտնի է, ի տարբերություն Սևանա լճի, որը Ամուլսարի ոսկու հանքավայրից ուղիղ գծով մոտ 52 կմ է հեռու, Կեչուտի և Սպանդարյանի ջրամբարները Ամուլսարի ոսկու հանքավայրից ուղիղ գծով ընդամենը մոտ 7 կմ են հեռու: Թունավոր նյութեր պարունակող փոշին եթե նույնիսկ անմիջականորեն Սևանա լիճ չհասնի, նստելու է Սպանդարյանի և Կեչուտի ջրամբարների, Արփա և Որոտան գետերի, ինչպես նաև դրանց ջրային ավազանների վրա, իսկ հետո նշված փոշին պարունակող ջրերը հոսելու են Սևանա լիճ և տարիների ընթացքում կուտակվելով, թունավորելու կամ աղտոտելու են նրա քաղցրահամ ջրի անգնահատելի պաշարը, ապա նաև՝ այդ ջրով ոռոգվող Արարատյան դաշտի հողերը և այնտեղ աճեցվող գյուղմթերքները: Թունավոր նյութեր պարունակող աղտոտված ջրերով ոռոգված պտուղ-բանջարեղեններով սնվելու հետևանքով թե ինչ առողջական խնդիրներ կարող են առաջանալ, առաջիկայում մասնագետները կասեն: Այս թեմայով ուսումնասիրություններս շարունակվում են, արդյունքները կներկայացնեմ առաջիկա հրապարակումներից մեկով:

Արթուր Հովհաննիսյան