«Նոր Ջուղա: Հայոց տպագրության օրրան» խորագրով ցուցահանդես

Ս. թ. հոկտեմբերի 31-ին Հայաստանի պատմության թանգարանում բացվել է հայ գրատպության 500-ամյակին նվիրված «Նոր Ջուղա: Հայոց տպագրության օրրան» խորագրով ցուցահանդեսը: Ցուցահանդեսի բացմանը ներկա էր ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը: Ցուցադրության են ներկայացվել Հայաստանի պատմության, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի թանգարանների, Մատենադարանի հավաքածուների բացառիկ բնօրինակներ, այդ թվում՝ Նոր Ջուղայում արված XVII դարի ձեռագիր մատյաններ, 1638-1641 թթ. հրատարակված գրքեր, Նոր Ջուղայի հոգևոր-մշակույթին, կենցաղին բնորոշ նմուշների ընտրանի: Ցուցադրության մաս է կազմում նաև Կալկաթայում տպագրված հնատիպ գրքերի նմուշներ և Մադրասում՝ 1794 թ. հրատարակված հայերեն առաջին պարբերականը՝ «Ազդարարը»:

XVII-XVIII դդ Նոր Ջուղան հայկական մշակույթի, ինչպես նաև Իրանի, հետագայում նաև Հնդկաստանի հայերի հոգևոր կենտրոնն էր: 1638 թ. Սուրբ Ամենափրկիչ վանքի միաբանները՝ Խաչատուր Կեսարացու գլխավորությամբ Նոր Ջուղայում ստեղծել են ինքնաշեն տպարան: 1638-1641 թթ. տպարանում հրատարակվել է հայերեն չորս գիրք՝ «Սաղմոսարան», «Հարանց վարք», «Խորհրդատետր», «Ժամագիրք ատենի»: Այս ձեռնարկը տպագրության հայկական գյուտն էր և առաջին տպագրությունը Իրանում ու ամբողջ Միջին Արևելքում:

XVIII դ. կեսերին Նոր Ջուղայից դեպի Հնդկաստան արտագաղթի արդյունքում՝ Հնդկաստան է տեղափոխվել նաև հայկական տպագրությունը, նախ Մադրաս, ապա՝ Կալկաթա:

Հայկական առաջին տպարանը հիմնադրվել է 1772 թ., Մադրասում Շահամիրյանների կողմից. հրատարակվել են հայ ազատագրական մտքի ծրագրային ուղենիշ համարվող «Նոր տետրակ, որ կոչվի յորդորակ» և «Որոգայթ փառաց» երկերը:

1794 թ. Մադրասում Հարություն քահանա Շմավոնյանը հրատարակել է հայերեն առաջին պարբերականը՝ «Ազդարարը», այնուհետև, Պորփյուրի «Ներածությունը», Պաղտասար Դպիրի «Քերականությունը» և այլն:

Մադրասից հետո հայկական տպագրության մյուս հանրահայտ կենտրոնը Կալկաթան էր: Այստեղ 1796 թ. Հովսեփ Ստեփանոսյանի հիմնած տպարանում տպագրվել է Աբրահամ Կրետացու «Պատմություն անցից» գիրքը: