ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունները վճռորոշ հանգրվանում են

ԱՄՆ-ի և Իրանի հարաբերությունները շարունակում են մնալ միջազգային քաղաքականության ամենաբարդ և անկանխատեսելի ուղղություններից մեկը։ 2026 թվականի հունիսի 13-ի դրությամբ կողմերի միջև պահպանվում է զգալի լարվածություն, սակայն միաժամանակ ակտիվ դիվանագիտական շփումներ են ընթանում հնարավոր համաձայնության հասնելու նպատակով։

Վերջին ամիսներին իրավիճակը կտրուկ սրվել էր Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցած ռազմական բախումների հետևանքով։ ԱՄՆ-ը և նրա դաշնակիցները մեղադրել էին Իրանին տարածաշրջանային անվտանգության խաթարման մեջ, իսկ Թեհրանը, իր հերթին, Վաշինգտոնին մեղադրում է ճնշումների և ռազմական սպառնալիքների քաղաքականություն վարելու համար։ Տարեսկզբից սկսված ճգնաժամը հանգեցրել է ռազմական գործողությունների, էներգետիկ շուկաների ցնցումների և միջազգային հանրության աճող անհանգստությանը։

Չնայած դրան՝ վերջին օրերին նկատվում են որոշակի դրական ազդակներ։ Իրանի արտաքին գործերի նախարարությունը հայտարարել է, որ կողմերը երբևէ այսքան մոտ չեն եղել փոխըմբռնման հասնելուն։ Քննարկվում է նախնական հուշագրի ստորագրման հնարավորությունը, որը կարող է հիմք դառնալ ավելի լայն համաձայնության համար։ Բանակցությունների առանցքում են Իրանի միջուկային ծրագիրը, տնտեսական պատժամիջոցների հարցը, ինչպես նաև Հորմուզի նեղուցում նավարկության անվտանգությունը։

Սակայն համաձայնության հասնելու ճանապարհը շարունակում է մնալ բարդ։ Թեհրանը հերքել է տեղեկությունները, թե վերջնական փաստաթուղթը պատրաստ է ստորագրման, ընդգծելով, որ դեռևս կան չլուծված հարցեր։ Միաժամանակ Վաշինգտոնը շարունակում է պահանջել Իրանի կողմից միջուկային գործունեության սահմանափակումներ և տարածաշրջանային զինված խմբավորումների աջակցության դադարեցում։

Լարվածությունը պահպանվում է նաև ռազմական ոլորտում։ Հունիսի 13-ին հաղորդվեց, որ ԱՄՆ զինված ուժերը Հորմուզի նեղուցի մերձակայքում խոցել են իրանական մի շարք հարձակողական անօդաչու սարքեր, որոնք, ըստ ամերիկյան աղբյուրների, վտանգ էին ներկայացնում առևտրային նավագնացության համար։ Դեպքը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ բանակցությունների ակտիվ փուլում ռազմական բախումների ռիսկը շարունակում է բարձր մնալ։

Փորձագետների գնահատմամբ՝ ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունների ապագան մեծապես կախված է առաջիկա շաբաթների բանակցություններից։ Հաջողության դեպքում հնարավոր կլինի նվազեցնել տարածաշրջանային լարվածությունը, վերականգնել որոշ տնտեսական կապեր և կայունացնել համաշխարհային էներգետիկ շուկաները։ Սակայն ցանկացած ձախողում կարող է նորից սրել իրավիճակը և խորացնել հակասությունները երկու երկրների միջև։

Այսպիսով, 2026 թվականի հունիսի 13-ի դրությամբ ԱՄՆ-Իրան հարաբերությունները գտնվում են կարևոր հանգրվանում․ կողմերը միաժամանակ փորձում են շարունակել երկխոսությունը և պաշտպանել իրենց ռազմավարական շահերը, իսկ միջազգային հանրությունը սպասում է, թե արդյոք դիվանագիտությունը կկարողանա կանխել նոր էսկալացիան տարածաշրջանում։