ՔՊ-ում զոնդաժ է արվում․ ինչպես ծախել սահմանադրության նախագիծը Եվրոպական բանակցություններից դեպի Մոսկվա․ ինչո՞ւ Փաշինյանը Պուտինի հետ հանդիպումից առաջ փոխեց դեսպանին Իտալիայում համընդհանուր գործադուլ․ հարյուր հազարավոր մարդիկ դուրս են եկել փողոց Պուտին․ Արևմուտքի աջակցությունը Ուկրաինային ծառայում է սեփական շահերին Դանիել Դևիս․ պատերազմի շարունակությունը կարող է կործանարար լինել Ուկրաինայի համար Բեռլինում հազարավոր երիտասարդներ դուրս են եկել փողոց՝ ընդդեմ զորակոչի Ռուսական հրթիռներ՝ ՆԱՏՕ-ի տարածքո՞ւմ․ Լեհաստանը խոսում է սադրանքի մասին «Մոսադի» ղեկավարը Վաշինգտոնում կոչ է արել վերսկսել Իրանի դեմ հարվածները Ֆիդանը քննադատել է ՆԱՏՕ-ին․ «Մեր անվտանգությունը Մերձավոր Արևելքում չի ապահովվել» Լոռու մարզի որոշ բնակավայրերում գազանջատումներ կլինեն «Գրոսսին լրտես է»․ Իրանում պահանջում են արգելել միջուկային գործակալության ղեկավարի մուտքը Գազայի համար խոստացված 17 միլիարդից 2 տոկոսն էլ չկա․ բանագնացը մեկնում է Մոսկվա 

Պատերազմի «ադրբեջանական մեթոդները». պատմում են Մարաղայի ջարդերի ականատեսները (տեսանյութ)

Տեսանյութեր

Մարաղան Արցախի ամենամեծ և հարուստ գյուղերից մեկն էր։ 1989թ. տվյալներով՝ գյուղում շուրջ 5000 հայ էր բնակվում, գործում էին մի քանի գործարաններ, զարգացած էր խաղողագործությունը։ Բաքվի, Սումգայիթի և Կիրովաբադի ջարդերից հետո հարձակումները խաղաղ բնակչության վրա ավելի մեծ թափ էին առել՝ ստիպելով մեծ մասին լքել հայրենի գյուղը։ 1992թ. ապրիլի 10-ին Ադրբեջանի ՊՆ, ՆԳՆ և ՕՄՕՆ-ի զորքերը հարձակվեցին 118 խաղաղ բնակչի վրա, որոնք չէին կարողացել լքել Մարաղան։ 5-6 ժամվա ընթացքում ադրբեջանական ստորաբաժանումները սպանեցին մոտ 50 և պատանդ տարան գրեթե նույնքան խաղաղ բնակչի, այդ թվում՝ կանանց, երեխաների, ծերերի, որոնց մեջ կային նաև հաշմանդամներ։ Այս տվյալները  հաստատված են նաև Human Rights Watch միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպության կողմից: Կոտորածից փրկվածների մի մասն արտասահմանում է, իսկ մյուսները հիմնադրել են Նոր Մարաղան, որտեղից այժմ տեսանելի է իրենց գյուղը… Արցախյան գոյապայքարի հետ կապված հիշողությունները մարաղացիների դեպքում ցավոք լի են իրենց հարազատների դաժան սպանությունների պատկերներով:

Պատմում են Մարաղայի կոտորածի ականատեսներ Ծովինար Գրիգորյանը և Էլմիրա Սահակյանը:

***

Ծովինար Գրիգորյանն ապրում էր Մարգուշևան գյուղում, որը Մարաղայից մոտ 2 կմ հեռավորության վրա էր։ Ամուսինը ինքնապաշտպանական ջոկատում կամավոր էր։ Ապրիլի 10-ին, երբ ամուսինը հայտնել է, որ այլևս չեն կարողանում դիմադրել, Ծովինարը, սկեսրայրը, տալն ու նրա երեխաները Մարգուշևանից ոտքով հասել են Մաղավուզ, որպեսզի կարողանան փրկվել։ «Առաջինը Մարաղա են մտել։ Մարգուշևանից որոշ չափով կարողացել էին դուրս գալ բնակիչները, բայց ովքեր մնացել էին՝ բոլորը սպանվել են»,- հիշում է Ծովինարը։

Գյուղ վերադարձել են ապրիլի 11-ին, երբ հայ կամավորներն ազատագրել են այն։ Ծովինարը պատմում է այն, ինչ տեսել է…

«Սպանվածների թվում էր իմ դասընկերուհի Անթառամի եղբայրը՝ Արարատը։ Ապրիլի 10-ին տանկի հետևից կապել քաշ են տվել ամբողջ փողոցներով։ Մյուս եղբորն ու մորն էլ տարել էին գերի, ճանապարհին մոր ատամները քաշել, ծեծել էին, հետո էլ արդեն հենց Անթառամին էին գերի վերցրել՝ քրոջ հետ միասին։ Նրանց փոխանակել են, շատ ուշ՝ 4-5 տարի հետո։ Եղբայրը փախել, անցել էր սահմանը, Թալիշով եկել էր։ Ես գերությունից հետո չեմ տեսել Անթառամին։ Փոխանակումից հետո Ռուսաստան են գնացել։ Հարսի հետ եմ խոսել՝ իր եղբոր կնոջ։ Ասում էր, որ շատ են տանջել, ծեծել են, սոված են պահել, ծախել են մեկը մյուսի վրա, աշխատացրել են հողամասերում, բռնաբարություններ են արել։ Փոխանակումից հետո այդ աղջիկը չէր ուզում ապրել։ Դժվարությամբ են հետ բերել կյանքի»,- ցավով հիշում է Ծովինարը։

Նրա ամուսինը մինչև վերջ մնացել, մասնակցել է Մարաղայի բոլոր ինքնապաշտպանական գործողություններին և մահացել հունիսի կռիվների ժամանակ։ Հիշում է, որ երբ հունիսի 16-ին եկան և ասացին, որ ադրբեջանցիները մտնում են գյուղ, ինքը ոտքով, առանց որևէ բան իր հետ վերցնելու փախել է Մաղավուզ։ Այդ ժամանակ մոտ 5 ամսական հղի էր և պատկերացնում էր, թե ինչեր կարող են անել ադրբեջանցի զինվորները... Ներկայումս բնակվում է Նոր Մարաղայում, աշխատում է գյուղի դպրոցում՝ որպես ուսուցչուհի։ Ասում է՝ ընդամենը ուզում է ամուսնու գերեզմանին շիրմաքար դնել, այցելել գերեզման...

Էլմիրա Սահակյանի հուշերում ևս Մարաղան անջնջելի հետք է թողել։ Գոյապայքարի ժամանակ նա կորցրել է ամուսնուն և որդիներին, զրկվել հայրենի գյուղում ապրելու հնարավորությունից ու կամա թե ակամա «ընդհատել» իր մյուս երկու երեխաների մանկությունը։ Էլմիրան բուժքույր էր, աշխատում էր Լենինավանի տեղամասային հիվանդանոցում։ Սակայն ապրիլի 10-ին հիվանդանոցը նրանց տունն էր. ամենուր օգնում էր վիրավորներին, իսկ առաջին հարկը որպես ապաստարան էր ծառայում բոլորի համար։

Տեսնելով, որ ադրբեջանական տանկն արդեն գյուղ է մտել, Էլմիրան շատ արագ վերցրել է երեխաներին և տնամերձ այգիներով փախել գյուղից։ Այդ ընթացքում նրանց ուղղությամբ ադրբեջանցիներն ականներ են նետել և բեկորներից մեկը վիրավորել է նրան։ Այդուհանդերձ, սա չի ընկճել Էլմիրային. 12-ամյա տղային՝ Արարատին, սովորեցրել է վիրակապելու ձևն ու շարունակել են փախչել… Ապրիլի 11-ին գյուղն ազատագրելուց հետո նա ևս վերադարձել է:

«Փողոցներով արյան գետեր էին հոսում։ Մի լափեդ [տրակտորի կցորդ] եմ տեսնում, մեջը լրիվ կոտորված մարդիկ… ինչ ասես արել են, նույնիսկ դանակով խաչեր… Մարդ կա բերել են գյուղի կենտրոն, վիզը կտրել, կախել։ Ղարաբաղում ոչ ոք մարաղացիների չափ չի տուժել։ Մեծ մարդկանց են վառել, աղջիկներին, կանանց ինչ ասես արել են… փոխանակումից հետո մի աղջկա մարմին ամբողջությամբ ծխախոտով վառել էին, հետքերը մնում էր։ Եվ այս ամենն այն պատճառով, որ նրանք հայեր էին...»,- հիշում է Էլմիրան, որը ևս ներկայումս Նոր Մարաղայում է բնակվում։

«Ո՞նց հաշտվես դրանց հետ։ Էնքան ջահելների են կոտորել։ Մեր հողերը տանենք տանք նրա՞նց։ Ինչի՞ համար։ Չենք տալու, ինչ ուզում է լինի... Ուզում են թող գան գնդակահարեն, չենք տալու։ Կռի՞վ են անում, ես էլ մի ավտոմատ կվերցնեմ կգնամ կռվելու, բայց հողը չենք տալու»,- ասում է Էլմիրան:

Ծովինար Գրիգորյանի և Էլմիրա Սահակյանի հետ հարցազրույցն իրականացվել է «Սովորական ցեղասպանություն. Մարաղա. 10 ապրիլի 1992» ֆիլմինկարահանման շրջանակներում: Թեմայի վերաբերյալ փաստական տվյալներ,  ականատեսների վկայություններ ու այլ տեղեկություններ կարող եք գտնել Maragha.org և Karabakhrecords.info կայքերում:

Հետևե՛ք Euromedia24-ին
Youtube-ում`
ՔՊ-ում զոնդաժ է արվում․ ինչպես ծախել սահմանադրության նախագիծըԵվրոպական բանակցություններից դեպի Մոսկվա․ ինչո՞ւ Փաշինյանը Պուտինի հետ հանդիպումից առաջ փոխեց դեսպանինԹրամփը հրամայել է կապալառուներին համակարգել Կոնգրեսին ներկայացված տվյալներըՖրանսիան Աբու Դաբիի բանակցությունների համար նոր պահանջ է ներկայացրելՄելանյա Թրամփը հույս ունի, որ Ուկրաինայում հրադադար կհաստատվի մինչև Սուրբ Ծնունդ Ռուսաստանն առաջարկել է Իրանից տեղափոխել միջուկային վառելիքի մի մասըԻտալիայում համընդհանուր գործադուլ․ հարյուր հազարավոր մարդիկ դուրս են եկել փողոցՄոլդովան հավանություն է տվել Ուկրաինայի հետ ռազմական համաձայնագրինՆԱՏՕ-ի հետախուզական անօդաչուն Սև ծովում կրկին կորցրել է կապըԱՄՆ-ը թույլատրել է Չինաստանին վաճառել 879 հազար AI չիպՊուտին․ Արևմուտքի աջակցությունը Ուկրաինային ծառայում է սեփական շահերինԴանիել Դևիս․ պատերազմի շարունակությունը կարող է կործանարար լինել Ուկրաինայի համարԲեռլինում հազարավոր երիտասարդներ դուրս են եկել փողոց՝ ընդդեմ զորակոչիՌուսական հրթիռներ՝ ՆԱՏՕ-ի տարածքո՞ւմ․ Լեհաստանը խոսում է սադրանքի մասին«Մոսադի» ղեկավարը Վաշինգտոնում կոչ է արել վերսկսել Իրանի դեմ հարվածներըՖիդանը քննադատել է ՆԱՏՕ-ին․ «Մեր անվտանգությունը Մերձավոր Արևելքում չի ապահովվել»Լոռու մարզի որոշ բնակավայրերում գազանջատումներ կլինեն Լագարդը զգուշացնում է Եվրոպային՝ կիբեռսպառնալիքները և տնտեսական ռիսկերը մեծանում են«Գրոսսին լրտես է»․ Իրանում պահանջում են արգելել միջուկային գործակալության ղեկավարի մուտքըԲրիտանիան հաստատել է կիբեռգործողությունները Ռուսաստանի և Չինաստանի դեմԳազայի համար խոստացված 17 միլիարդից 2 տոկոսն էլ չկա․ բանագնացը մեկնում է ՄոսկվաՌուսաստանն ու Ուզբեկստանը ստորագրել են 2027 թվականի ռազմական համագործակցության ծրագիրՄիլիարդների խաղ․ GTA VI-ը վաճառքի և ժողովրդականության նոր ռեկորդներ է սահմանումԹուրքիան ստացել է առաջին երեք «Քըզըլէլմա» անօդաչու կործանիչները․ հայտարարվում է նոր փուլՌուսաստանը չի տեսնում միջուկային բանակցությունների արագ վերսկսման հիմքերԷստոնիան դեկտեմբերի 1-ից փակում է Ռուսաստանի հետ ավտոանցակետերը11 տարվա աշխատանք՝ հանուն առողջ մաշկի․ անվանի բժշկի ստեղծած Արմոդերմը՝ միջազգային շուկայի ճանապարհինBIGBANG-ի անակնկալ երգը․ ի՞նչ է նշանակում «GiiiRIP» անունըՀարավային Կորեայում քննություններին իրենց հետ գաջեթներ բերող ուսանողները կարող են բանտարկվելՄերցը պատրաստ է մեղմել Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները․ ո՞րն է Բեռլինի պայմանըԻրանը հերքել է ԱՄՆ-ի մեղադրանքները քիմիական և կենսաբանական զենքի մասինՇարմազանովը՝ Փաշինյանին․ Ալիևի պահանջը կատարելուց հետո ինձ ի՞նչ՝ վարչապետ կմնաս, թե՞ ոչԻրանի պատերազմը կանգնեցնելու փորձը տապալվել է․ ԱՄՆ Սենատում 48 ձայնը չի բավարարելՊենտագոնը զինամթերքի արտադրության երկարաժամկետ ծրագիր չունիԼը Պենի կուսակցության գրասենյակում խուզարկություն է անցկացվելԹրամփը Եվրոպային հորդորել է գործարքի գնալ Պուտինի հետ․ ո՞ւր կուղղվեն Ուկրաինայի գումարները«Բիթլզի» 1965-ի երգը նոր տեսահոլովակ ունի․ գլխավոր դերում Օուեն Քուպերն էԵրեկ Հաագայում պատմական վճիռ է կայացվել, որը կարևոր նախադեպ է նաև Արցախի հարցի համարՄոսկվան մերժում է Ուկրաինայի նույնիսկ «քվազիանդամակցությունը» ՆԱՏՕ-ինՀայաստանն ընդունել է Գազայից երեք պաղեստինցի երեխայի՝ մասնագիտացված բժշկական օգնություն ցուցաբերելու նպատակովՋեյմս Բլանթը ստացել է «Icon» մրցանակն ու իրեն համացանցային մեմ անվանելՏափերականի դպրոցի առաջին դասարանի ուսուցչուհին սկոտչով փակել է աշակերտների բերաններըԻնչո՞ւ Ստալոնեն չէր վաճառում «Ռոքիի» սցենարը․ այդ պատմությունն արդեն մեծ էկրանին էՅՈՒՆԻՍԵՖ․ Ուկրաինայում տասը ամսում 114 երեխա է զոհվել, 1 030-ը՝ վիրավորվելԸստ Կիևի՝ Թաթարստանում նավթի մեկ բաք է բռնկվել, ևս երկուսը վնասվել ենԱրամ Առաջինը հանդիպել է Լիբանանի նախագահի հետ Փոփոխություններ կլինեն վաղաժամ ծննդաբերության դեպքում հղիության և ծննդաբերության արձակուրդի տրամադրման կարգումԵՄ-ն Ուկրաինային փոխանցել է 7,9 միլիարդ եվրո՝ բարեփոխումների դիմացԳոհաբանության տոնից առաջ ԱՄՆ-ում մեկ գալոն բենզինի գինն իջել է մինչև 3,69 դոլարՇիրակի քրեական ոստիկանները թմրանյութի իրացումների շղթա են բացահայտել
Ամենադիտված