Այսօր Սառցադաշտերի համաշխարհային օրն է

«Հիդրոօդերևութաբանության և մոնիթորինգի կենտրոն» ՊՈԱԿ-ից հայտնում են․

Մարտի 21 - Սառցադաշտերի համաշխարհային օր․ գիտությունը պետք է ուղղորդի գործողությունները։

Սառցադաշտերի պահպանության միջազգային տարին (2025 թ.) հստակորեն բարձրացրեց սառցադաշտերի խնդիրը համաշխարհային օրակարգում։ Այսօր առաջնահերթությունը մեկն է՝ անցում կատարել իրազեկումից դեպի կոնկրետ, համակարգված գործողություններ՝ հիմնված գիտության վրա։

Կրիոսֆերան՝ ներառյալ սառցադաշտերը, սառցածածկույթները, մշտական սառցահողը, ծովային սառույցը և ձյունը, պահպանում է Երկրի քաղցրահամ ջրի շուրջ 70%-ը։ Սակայն այն արագորեն նվազում է։ Սառցադաշտերը ամեն տարի կորցնում են իրենց զանգվածը, Արկտիկայի ծովային սառույցը 1979 թվականից նվազել է մոտ 40%-ով, իսկ Գրենլանդիայի և Անտարկտիդայի սառցածածկույթների հալքը շարունակվում է արագացող տեմպերով՝ երկարաժամկետ հետևանքներով՝ ծովի մակարդակի բարձրացման առումով։
Այս փոփոխությունները արդեն իսկ ազդում են ջրային անվտանգության, էկոհամակարգերի կայունության, ենթակառուցվածքների և աղետների ռիսկերի վրա ամբողջ աշխարհում։
Ի պատասխան՝ ՄԱԿ-ը մարտի 21-ը հռչակել է Սառցադաշտերի համաշխարհային օր, իսկ 2025 թվականը՝ Սառցադաշտերի պահպանության միջազգային տարի (IYGP 2025), որը իրականացվել է ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի և Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպության կողմից։ Միաժամանակ 2025-2034 թվականները հայտարարվել են Կրիոսֆերային գիտությունների գործողությունների տասնամյակ՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել հետազոտությունները, մոնիթորինգը, կրթությունը և քաղաքական գործողությունները։
Գիտությունից դեպի գործողություն

ՀՕԿ գլխավոր քարտուղար Սելեստե Սաուլոն նշում է, որ «Սառցադաշտերի պաշտպանությունը միայն սառույցի մասին չէ։ Դա ջրի, անվտանգության, էկոհամակարգերի և միլիոնավոր մարդկանց ապագայի մասին է»։ Նրա խոսքով՝ թեև հնարավոր չէ ամբողջությամբ կանգնեցնել սառցադաշտերի հալքը, հնարավոր է նվազեցնել դրա հետևանքները՝ գիտահեն մոնիթորինգի, կանխատեսումների և վաղ նախազգուշացման համակարգերի միջոցով։
Այս համատեքստում առանձնացվում են մի քանի հիմնական ուղղություններ՝
համագործակցություն, քանի որ սառցադաշտերը սահմաններ չեն ճանաչում,
մոնիթորինգի ուժեղացում, ներառյալ տվյալների հավաքագրումն ու փոխանակումը,
գիտահեն որոշումների կայացում, սկսած աղետների ռիսկերի նվազեցումից մինչև գետավազանների կառավարում, ջրային պլանավորում և կլիմայական հարմարվողականություն
նպատակային և թափանցիկ ներդրումներ և գործընկերություններ։

Այսօր աշխարհում գործող շուրջ 15,000 դիտակայաններից միայն մոտ 1%-ն է գտնվում 3000 մետրից բարձր լեռնային գոտիներում, ինչը վկայում է տվյալների և գիտելիքների էական բացերի մասին։

Սառցադաշտերի պահպանության միջազգային տարին՝
• բարձրացրեց սառցադաշտերի դերը քաղաքական օրակարգում,
• ամրապնդեց գիտություն-քաղաքականություն կապը,
• ընդլայնեց շահագրգիռ կողմերի ներգրավվածությունը՝ ներառյալ տեղական և բնիկ գիտելիքները,
• միավորեց շուրջ 400 կազմակերպություն։
Այն նաև նպաստեց դիտարկումների համակարգման բարելավմանը և ընդգծեց ամբողջ կրիոսֆերան ընդգրկող համապարփակ մոտեցման անհրաժեշտությունը։
Կրիոսֆերային գիտությունների գործողությունների տասնամյակ (2025-2034)
Տասնամյակը նախատեսված է որպես երկարաժամկետ հարթակ՝ անցում կատարելու իրազեկումից դեպի համակարգված և արդյունքահեն գործողություններ։
Համաշխարհային օդերևութաբանական կազմակերպությունը (ՀՕԿ) կնպաստի՝
• Գլոբալ կրիոսֆերային տեղեկատվական համակարգի ամրապնդմանը,
• տվյալների փոխանակման և համատեղելի ստանդարտների զարգացմանը,
• կրիոսֆերայի համաշխարհային դիտարկումների համակարգմանն ու հասանելիությանը
• ռիսկերի կառավարման և հարմարվողականության բարելավմանը։

Հատուկ ուշադրություն է դարձվելու նաև հետազոտական և ոչ ավանդական տվյալների ներառմանը, այդ թվում՝ բնիկ գիտելիքին։
Կրիոսֆերային գիտությունների տասնամյակում (2025–2034 թթ.) առաջնահերթ կլինի «Կրիոսֆերայի դիտարկումների ամրապնդումը»։
Այս տասնամյակը նաև կծառայի որպես կամուրջ դեպի Հինգերորդ միջազգային բևեռային տարի (2032–2033 թթ.), որը հանդիսանում է բևեռային տարածաշրջանների վերաբերյալ համաշխարհային գիտական համագործակցության կարևոր փուլ։