Կարո՞ղ են իրավապահները FaceID-ով կամ TouchID-ով հարկադրաբար բացել հեռախոսը․ Արթուր Ղամբարյանի պարզաբանումը

Իրավագիտության դոկտոր, պրոֆեսոր Արթուր Ղամբարյանն անդրադարձել է այն հարցին, թե արդյոք Հայաստանի իրավապահները կարող են ֆիզիկական հարկադրանքով FaceID-ի կամ TouchID-ի միջոցով բացել անձի հեռախոսը։ Նա հիշեցրել է, որ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը 2026 թվականի մայիսի 19-ին «Մինթեն ընդդեմ Ֆրանսիայի» գործով վճռել է, որ հեռախոսի գաղտնաբառը հայտնելու պարտադրանքը չի խախտում ինքնամեղադրման դեմ իրավունքը։

Ղամբարյանի խոսքով՝ միջազգային պրակտիկայում կենսաչափական տվյալները՝ մատնահետքն ու դեմքը, դիտարկվում են որպես անձի կամքից անկախ ֆիզիկական տվյալներ, ուստի որոշ դեպքերում թույլատրելի է համարվում դրանք օգտագործել սարքը բացելու նպատակով, ի տարբերություն թվային գաղտնաբառի, որի պարտադիր բացահայտումը գնահատվում է այլ իրավական հարթությունում։

Միաժամանակ պրոֆեսորը նշում է, որ Հայաստանի Քրեական դատավարության օրենսգիրքը չի նախատեսում իրավապահների՝ անձի մարմինը հեռախոսի ապակողպման համար հարկադրաբար օգտագործելու հստակ լիազորություն։ Նրա գնահատմամբ՝ մինչև չձևավորվի դատական միասնական պրակտիկա կամ չկատարվեն օրենսդրական փոփոխություններ, այս հարցը Հայաստանում շարունակում է մնալ իրավականորեն վիճելի։