«Հրապարակ». COP, հեծանիվ ու բյուջեից մսխվող միլիարդներ. ինչպես է փոշիանում պետության փողը

«Հրապարակ»-ը գրում է.

Կենսաբազմազանության համաժողովի՝ COP17-ի համար բյուջեից արդեն իսկ հսկայական գումարներ են ծախսվում: Ավելի ճիշտ կլիներ այն ոչ թե կենսաբազմազանության, այլ բյուջեի մսխման համաժողով անվանել: Միայն 2026 թվականի օգոստոսին կառավարության պահուստային ֆոնդից լրացուցիչ 2.64 միլիարդ դրամ (մոտ 7.2 միլիոն դոլար) հատկացվեց շրջակա միջավայրի նախարարությանը՝ այս միջոցառումը կազմակերպելու համար:
COP17-ի կազմակերպման համար կառավարությունը ընդհանուր հատկացրել է 25 միլիոն դոլար: Նկատենք, որ շրջակա միջավայրի նախարարության ընդհանուր բյուջեն 40 մլն դոլար է, այսինքն՝ մեկ միջոցառման կազմակերպման համար կառավարությունը մտադիր է ծախսել նախարարության բյուջեի կեսից ավելին:

Մի երկիր, որը չի կարողանում կամ չի ուզում լուծել սեփական էկոլոգիական աղետները, որը չնչին գումարներ է ծախսում բնապահպանական նպատակներով, որտեղ հանքարդյունաբերական պոչամբարները թունավորում են բնությունը, անտառահատումները կանգնեցնել չի հաջողվում, իսկ մայրաքաղաքը վերածվել է փոշու եւ շինաղբի կենտրոնի, աշխարհին «կանաչ դասեր» տալու հավակնություն ունի:

Բայց բնապահպանական այս ֆարսից ավելի կարեւոր է, թե ինչպես են ծախսվում այս գումարները: Հետեւելով պաշտոնական հաղորդագրություններին՝ պարզում ենք, որ, փաստորեն, կտրուկ հարստացել ենք ու այնքան, որ որոշել ենք դառնալ համաշխարհային «սպոնսոր»:

Կառավարությունը սեպտեմբերի 11-ին որոշել է, որ Հայաստանը պետք է ֆինանսավորի թերզարգացած երկրների մասնակցությունը կենսաբազմազանության համաժողովին: Կառավարության որոշմամբ՝ 93,5 մլն դրամ՝ մոտ 257 հազար դոլար է հատկացվելու 74 «առավել քիչ զարգացած եւ զարգացող փոքր կղզային երկրների բարձրաստիճան ներկայացուցիչների մասնակցությանը» COP17-ին: Մի երկիր, որտեղ սահմանամերձ գյուղերը տարրական անվտանգության ու կեցության խնդիր ունեն, որտեղ թոշակառուն կոպեկներն է հաշվում՝ չկարողանալով դեղ գնել, «ջենթլմենի» կեցվածքով կղզի երկրների բարձրաստիճան պատվիրակներին է ֆինանսավորում, որ նրանք գան, Երեւանի կենտրոնում սուրճ խմեն ու մեզ պատմեն, թե ինչպես է հալվում Անտարկտիդայի սառույցը:
Արդեն գրել ենք, որ մի շռայլ «բանկետ» էլ ՀՀ «սպոնսորությամբ» հուլիսի 27-ին կազմակերպվել էր Քենիայի Նայրոբի քաղաքի հայտնի ռեստորաններից մեկում: Շրջակա միջավայրի նախարարության եւ Բնության համաշխարհային հիմնադրամի հայաստանյան մասնաճյուղը՝ WWF-Հայաստանը, այդ ճաշկերույթի համար վճարել է 4 մլն 652 հազար 75 ԱՄՆ դոլար։ Այն 70-ից ավելի բարձրաստիճան հյուրերի մասնակցությամբ անցկացվել է Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի միջոցառումների շրջանակում:

Բայց առասպելական կենսաբազմազանությունը պետական գումարներ վատնելու միակ պատրվակը չէ: Մեկ այլ դիպված, որին կրկին անդրադարձել էինք վերջերս՝ Երեւանի քաղաքապետն ահռելի գումար է հատկացրել Հ1-ին՝ 11 մլն դրամ, Արտավազդ Փելեշյանի հեղինակած ֆիլմերը թվայնացնելու համար: Ի՞նչ կապ ունի Երեւանի քաղաքապետարանը Հանրային հեռուստաընկերության հետ՝ հասկանալի չէ։ Մայրաքաղաքն ընկղմված է էկոլոգիական, տրանսպորտային եւ կոմունալ համատարած աղետի մեջ, իսկ քաղաքապետարանը ֆինանսավորում է Արտավազդ Փելեշյանի ֆիլմերի թվայնացումը, ինչը միանգամայն հնարավոր է հենց Հանրայինի միջոցներով, առանց լրացուցիչ դրամներ ծախսելու:

Եվ այսպես է ամենուր՝ քամուն տրված փողեր, փառատոների, սպորտային շոուների, համերգների, հեծանվային մրցավազքերի համար վատնված: Միայն այս վերջին՝ մեկ հեծանվային միջոցառման՝ Tour of Armenia միջազգային հեծանվային մրցավազքի կազմակերպման համար, որն անցկացվել է սեպտեմբերի 10-13-ը, կառավարությունը բյուջեից հատկացրել է 884 մլն դրամ (մոտ 2.4 միլիոն դոլար): Գումարը հատկացվել է կառավարության օգոստոսի 20-ի նիստում, կրկին տարվա կեսին, կրկին բյուջեի վերաձեւմամբ, ուղղակի պահուստային ֆոնդից: Չորս օրվա համար բյուջեից գրեթե 900 միլիոն դրամ են տվել, որպեսզի մոտ 300 պատվիրակներ ու մարզիկներ գան՝ Հայաստանի ճանապարհներով հեծանիվ քշեն:

Արտաքին այս շոուներին ու կղզային երկրների չինովնիկների սուրճերին զուգահեռ, ներսում՝ կառավարական կաբինետներում, «փող բաժանելու» ինտենսիվ գործընթացն է շարունակվում: Օրենքով սահմանված պետական աշխատողի աշխատավարձն արդեն հնացած ձեւակերպում է այս իշխանության համար: Թարմ փաստ կառավարության հուլիսի 16-ի նիստից՝ ինչ-որ անհասկանալի «պիլոտային ծրագրով», որպես կիսամյակի խրախուսում, կառավարության պահուստային ֆոնդից միանգամից շուրջ 5 միլիարդ դրամ (4 միլիարդ 961 միլիոն դրամ) է հատկացվել պետական մարմինների աշխատակիցների պարգեւատրման համար: Հարցը չզեկուցվող էր, 5 միլիարդ դրամ՝ տարվա կեսին, բյուջեի հիմնական օրենքից դուրս, պարզապես պահուստային ֆոնդից հանեցին ու բաժանեցին յուրայիններին։

Մինչդեռ Սահմանադրությունն ու օրենքը հստակ ֆիքսում են՝ պետական ծառայողի վարձատրությունն ու հավելավճարը պետք է սահմանվեն բացառապես օրենքով, այլ ոչ թե կառավարության սենյակներում ընդունվող «պիլոտային» որոշումներով:

Բայց Նիկոլ Փաշինյանը, հիշո՞ւմ եք, մի ձմեռային առավոտ արթնացավ ու հանկարծակի որոշեց թոշակ բարձրացնել: Ոչ թե տնտեսական ցուցանիշներով, այլ սեփական ցանկությամբ, նախընտրական PR-ի համար: Թե չէ՝ ինչի՞ց պետք է խոսեր նախընտրական քարոզչության օրերին:

«Նիկոլ Փաշինյանին մանդատ է տվել ժողովուրդը, եւ սա պատասխանն է իշխանությունների»,- ասում է տնտեսագետ Թաթուլ Մանասերյանը: Ըստ նրա, անգամ խղճուկ թոշակի բարձրացումը պետք է լինի խիստ տնտեսական հաշվարկով, բյուջետային պլանավորմամբ ու օրենքով: «Կենսաթոշակի բարձրացման ոգեւորիչ խոստումներ տվեցին, հետո պարզվեց, որ դրանք արվել են այլ կարեւոր ծախսերի կրճատման հաշվին՝ արցախցիների, մյուս խոցելի խմբերի նպաստների կրճատման հաշվին: Ու սա հիմք է տվել կառավարությանը՝ ասելու, որ մենք նպաստառուներ քիչ ունենք, աղքատությունն էլ հաղթահարում ենք, ինչն աչքակապություն է»,- ասում է նա:

Կառավարության շռայլությունների առումով նա երկու կարեւոր խնդիր է տեսնում. «Տարիներ շարունակ պետության առաջնահերթությունները որեւէ կերպ չեն սահմանվում: Սա բյուջետային ուղերձում պետք է հստակ նշվի, բայց բացակայում է: Եթե երկիրը չունի հստակ թիրախներ, ապա քամին որ կողմից փչի, այդ ուղղությամբ էլ աշխատում են: Եվ երկրորդը՝ մեր երկիրը չունի բյուջետային կարգապահություն: Բյուջեն հենց էնպես մի բան չի, որ հաշվարկում ես ու չգիտես ինչ անես, դա օրենք է, որը պարտադիր կիրառման կարիք ունի»: