Թուրքիայում «կորած» հայ երեխաները

Ամեն երեկո աշխատանքային օրվա ավարտին Ստամբուլի Սբ Հովհաննես հայկական եկեղեցու բակում հավաքվում են հայ կանայք, և այնտեղ ծվարած կիսանկուղային դպրոցից տանում երեխաներին: Նրանց համար ուրիշ դպրոց չկա. Թուրքիայում ապօրինի միգրանտների երեխաները անձը հաստատող փաստաթուղթ չունեն: Մոտ հազար երեխա իրավաբանորեն գոյություն չունի:

Իտալական «Osservatore Balcani e Caucaso» պարբերականը իր «Հայ միգրանտները Թուրքիայում. կանացի պատմություն» հոդվածում ներկայացնում է ոչ պաշտոնական գնահատականներ. 10-20 հազ. ապօրինի հայեր, հիմնականում՝ կանայք: Տեղավորվելու ամենամեծ հնարավորությունները Ստամբուլում են' ֆաբրիկայի աշխատակցուհիներ, կարողներ, Հայաստանի եւ Թուրքիայի միջեւ «մաքոքներ»...Սակայն ավելի շատ աշխատում են որպես տնային աշխատողներ, դայակներ եւ խնամողներ:

Տղամարդկանց համար աշխատանքն ավելի քիչ է. շատերը հետեւում են, որ իրենց ընտանիքին որեւէ բան չպատահի, ոմանք զբաղվում են ոսկերչությամբ կամ կոշկագործությամբ:

Հարցին, թե ինչո՞ւ են այստեղ, ուղիղ պատասխան է տրվում. «Որպեսզի աշխատենք: Եթե Հայաստանում աշխատանք լիներ, ինչո՞ւ պետք է այստեղ լինեի»,-հարցին հարցով է պատասխանում Ա-ն:

Հայաստանում այս ուսուցչուհու համար գրեթե անհնար էր իր աշխատավարձով երեք երեխաներին պահել: Հիմա նա դասավանդում է նույն Սբ Հովհաննես եկեղեցում: «Ստամբուլում արդեն 6 տարի է, ինչ բնակվում ենք: Սկզբում մի քանի ամիս տնային աշխատող էի, սակայն շարունակել չկարողացա. չափազանց ծանր էր վերաբերմունքը»:

Հայերի մեծ մասը բնակվում է հայկական Կումկափու թաղամասում, ստամբուլահայերի պատմական թաղամասերից մեկում, որտեղ նրանք մոտ 60 հազ. են:

Ինչո՞ւ, այնուամենայիվ, Թուրքիան: Շատերն այն ընտրում են, քանի որ այստեղ հասնելն ավելի հեշտ է, քան Ռուսաստան կամ Ուկրաինա: Անհրաժեշտ է միայն զբոսաշրջային վիզա, որը հնարավոր է ձեռք բերել սահմանին 15 դոլարով:

Սակայն հարկ է Թուրքիա մուտք գործել երկրորդ անգամ, եւ խնդիրներն սկսվում են: Եթե նախկինում հնարավոր էր թարմացնել վիզան' երկրից մեկ օրով դուրս գալով եւ վերադառնալով, ապա նոր օրենքով «զբոսաշրջիկը», որի եռամսյա վիզայի ժամկետը սպառվում է, պետք է երկրը լքի նվազագույնը երեք ամսվա ընթացքում, մինչեւ կկարողանա վերադառնալ: Տրանսպորտային ծախսերը խնդիր չեն' 550 – 800 դոլար, սակայն անհանգստացնում է վտարման ստվերը:

Այդուհանդերձ, այդ իրավիճակում ամենաշատը տուժում են երեխաները: Ապօրինի միգրանտների' Թուրքիայում ծնված երեխաները քաղաքացիության իրավունք չունեն: Խնդիրն ավելի է դժվարացնում Անկարայի եւ Երեւանի միջեւ դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայությունը. անձնագիր հնարավոր է ստանալ Թուրքիայից Հայաստան մեկնելու դեպքում, բայց առանց անձը հաստատող փաստաթղթի դա անհնար է անել...

Սակայն դրանով տհաճությունները չեն ավարտվում: Համաձայն անցած տարի ուժի մեջ մտած օրենքի' հայերի երեխաները' հայկական ծննդյան վկայականներով կամ առանց փաստաթղթերի կարող են հաճախել թուրքական դպրոցներ, այդ թվում' հայ համայնքի համար նախատեսված 17 դպրոցներ, բայց ավարտական որեւէ վկայական չեն կարող ստանալ:

Միաժամանակ թուրքական իշխանությունները համաձայնել են աչք փակել Սուրբ Հովհաննեսի դպրոցի վրա, որը նման երեխաների համար իսկական փրկություն է դառնում: Այնտեղ դասավանդում են արեւելահայերենով եւ հայկական դպրոցների ծրագրով, աշխատում է յոթ ուսուցչուհի-կամավոր: Դասգրքերեն ուղարկում է Հայաստանի սփյուռքի նախարարությունը, իսկ դպրոցական նախաճաշերի հարցում օգնում է « Caritas»-ը: Եթե սկզբում դպրոցը մի քանի աշակերտ ուներ, ապա հիմա' հարյուրավոր: Բացվել է վեց դասարան, տեղ այլեւս չկա:

Ի՞նչ անել այդ երեխաների հետ, երբ նրանց համար տեղ չի մնա: Մեկ հարցում նրանց մայրերը վստահ են' նրանք երեխաների հետ վերադառնելու են Հայաստան, թեկուզ ծերության ժամանակ:

shirakcentre.org