Ինչո՞ւ Լեռնային Ղարաբաղում հայեր չկան․ Freedom House–ի զեկույցը

Freedom House մի շարք միջազգային և հայաստանյան գործընկերների հետ համատեղ հրապարակել է փաստահավաք զեկույց, որը հաստատում  է, որ Ադրբեջանը պետական մակարդակով իրականացրել է համակարգված և նպատակաուղղված քաղաքականություն, որի հետևանքով Արցախի էթնիկ հայ բնակչությունը իրենց պատմական հայրենիքից հարկադրաբար տեղահանվել և ենթարկվել  է էթնիկ զտման

Այս զեկույցը ուսումնասիրում է Արցախում բնակվող էթնիկ հայերի կարգավիճակը՝ սկսած 2020 թվականի Արցախյան երկրորդ պատերազմից մինչև 2023 թվականի սեպտեմբերին Արցախի դեմ Ադրբեջանի ռազմական հարձակումը և դրա հետևանքները։

Զեկույցը ամփոփվել է եզրակացությամբ, որի հիմնական կետերը հետևյալն են՝

Արցախի հայ բնակչությունը ենթարկվել է շարունակական և զանգվածային մարդու իրավունքների խախտումների Ադրբեջանի կողմից

2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ի ադրբեջանական ռազմական գործողությունն իրականացվել է բնակչության արդեն իսկ խոցելի վիճակի պայմաններում, ինչը խորացրել է ճգնաժամը։

Փաստագրվել են կամայական կալանավորումներ, խոշտանգումներ, վատ վերաբերմունք, խաղաղ բնակչության ու զինվորականների դիտավորյալ սպանություններ, այդ թվում՝ խաղաղապահների ներկայությամբ։

Ադրբեջանի վարած քաղաքականությունը համակարգված և նպատակաուղղված է եղել՝ հայ բնակչությանը Արցախից դուրս մղելու համար:

Արցախի շուրջ 100,000 հայեր ստիպված են եղել լքել իրենց բնակավայրերը՝ չունենալով իրական այլընտրանք, ինչը միջազգային իրավունքի տեսանկյունից համարվում է հարկադիր տեղահանում և էթնիկ զտում։

Սահմանված է, որ 2023 թ․ սեպտեմբեին արցախահայության զանգվածային տեղահանումը չի եղել կամավոր, և չի հիմնավորվել որևէ օրինական հիմքով (օրինակ՝ ռազմական անհրաժեշտություն)։ Բնակչության վերադարձի ուղղությամբ որևէ քայլ չի ձեռնարկվել։

Ադրբեջանի գործողություններն ու հռետորաբանությունը, ներառյալ՝ նախագահի հրապարակային ելույթները, վկայում են այդ գործողությունների կանխամտածված և համակարգված բնույթի մասին։

Միջազգային կառույցները, ներառյալ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդը, Արդարադատության միջազգային դատարանը և Եվրախորհրդարանը, հաստատել են՝ տեղի ունեցածը բնութագրվում է որպես էթնիկ զտում։