«Փաստ». «Սևանից ջուր են վերցնում, որ որոշ օլիգարխների տարածքները ջրե՞ն». Կարինե Դանիելյան

Սևանից 100 մլն խորանարդ մետր լրացուցիչ ջուր բաց թողնելու մասին կառավարության որոշումը հերթական անգամ հունից հանել է թե՛ բնապահպաններին և թե՛ հասարակությանը:

«Հանուն կայուն մարդկային զարգացման» ասոցիացիայի նախագահ Կարինե Դանիելյանը նույնպես միանշանակ դեմ է այդ որոշմանը, որի մասին հայտնել է իր կարծիքը օրերս ԱԺ–ում այդ թեմայի շուրջ կազմակերպված քննարկման ժամանակ:

«Ես կարծում եմ, որ դա շատ կոպիտ սխալ է կառավարության կողմից, առավել ևս, որ Բնապահպանության նախարարությունը երկու անգամ դեմ է արտահայտվել երեք տարվա ընթացքում 1 միլիարդ խորանարդ մետր ջրառի, ինչպես նաև այս տարվա 100 միլիոն խորհանարդ մետր ջրառ իրականացնելու կառավարության այդ որոշմանը: Ես չեմ հասկանում, թե ինչու կառավարությունը դա հաշվի չի առնում»,– «Փաստի» հետ զրույցում ասաց Կ. Դանիելյանը:

Նրա դիտարկմամբ ամեն տարի նույն պատճառաբանությամբ, թե՝ ջրամբարները դատարկ են, Սևանի ջուրն է դատարկվում, բայց ամենավատն այն է, որ բնապահպանները չեն հավատում, որ այս որոշումը միայն այս տարվա համար է: Իսկ որպես կասկածների հիմնավորում նշում են այս տարվա հունվարին Կառավարությունում քննարկված Սևանում մոտ 1 միլիարդ խորանարդ մետր ավելորդ ջուր լինելու մասին հարցը, չնայած, որ Սևանում ավելորդ ջուր ընդհանրապես լինել չի կարող:

Ի դեպ, դեռևս խորհրդային տարիներին 40 գիտահետազոտական ինստիտուտների մասնակցությամբ կատարված բազմապրոֆիլ ուսումնասիրության համաձայն, մասնագետները հանգել են այն եզրակացության, որ Սևանի էկոհամակարգը վերականգնելու համար հարկավոր է Սևանի բարձրությունը նվազագույնը մինչև 1903,5 մ–ի հասցնել: Ու թեև լճի բնական բարձրությունը պետք է 1916 մ լինի, բայց այս պայմաններում և այսպիսի մոտեցմամբ դրան մենք երբեք էլ չենք կարողանա հասնել, համոզված է Կ. Դանիելյանը:

«Տարիներ շարունակ Սևանի ջուրը բաց է թողնվել տնտեսական խնդիրներ լուծելու համար: Օրինակ՝ չեն շահագործվել Մխչյանի և Ռանչպարի պոմպակայանները և խնայվել են այդ գումարները: Սևանից բաց թողնված ջրով աշխատեցրել են նաև Սևան–Հրազդան համալիրը և կրկին գումարներ են կուտակվել: Այնպես որ, կառավարությունների հիմնավորումները շատ ավելի տնտեսական են եղել ու կան: Բայց նույն կառավարությունները չեն մտածում, որ դրա հետևանքով առաջացած ռիսկերը կառավարելի չեն: Նույնիսկ հաշվի չեն առնվում նաև սեյսմիկ վտանգի առկայությունը: Ապացուցված գիտական փաստ է, որ երբ ջրամբարներից միանգամից մեծ քանակությամբ ջուր են բաց թողնում սեյսմիկ ակտիվություն է առաջանում, իսկ մեր սեյսմիկ ակտիվ գոտում նման բաներ անել չի կարելի»,– ասաց բնապահպան գիտնականը:

Խոսելով ամեն տարի կառավարության ներկայացրած նույն՝ ջրամբարներում ջուր չլինելու հանգամանքի մասին, նա նշեց, որ երկու ջրամբար թեև լիքն են, սակայն կան նաև այնպիսիք, որոնք այնուամենայնիվ լիարժեք չեն լցվել, բայց այդ պատճառաբանությունը եթե համադրում ենք Սևանից բաց թողնված ջրի կորուստների հետ, ապա կարելի է միանշանակ պնդել, որ Սևանին ձեռք տալ պետք չէ:

«Կառավարությունն առաջին անգամը չէ, որ նման պատճառաբանություն է անում, բայց եթե նայենք ոռոգման ժամանակ արձանագրվող կորուստները, ապա ստացվում է, որ պարզապես անիմաստ է Սևանից ջուր բաց թողնելը»,– ասաց Կ. Դանիելյանը:

Առաջին անգամ հայրենի կառավարությունը 2007 թ–ին է հայտարարել, թե ջրամբարները դատարկ են և Սևանից հարկավոր է ջրառ իրականացնել: Բայց բնապահպանների բողոքից հետո հարցը փակվել է: 2008–ին Կառավարությունը նույն պատճառաբանությամբ փորձ է կատարել կրկին Սևանա լճից ջուր բաց թողնել: Այդ ժամանակ էլ բնապահպանների կողմից ֆիքսվել է, որ ջրամբարները ջրով լիքն են, տարին սակավաջուր չի եղել, իսկ կառավարության փաստարկները սին են:

«Լիքը ջրամբարների նկարները բերեցինք ու հանձնեցինք և՛ Ազգային ժողովին, և՛ կառավարությանը և մեր վեճի արդյունքում որոշվեց ստեղծել նախագահին առընթեր Սևանի հարցերն ուսումնասիրող միջգերատեսչական հատուկ հանձնաժողով: Ես նույնպես ներգրավված եմ եղել այդ հանձնաժողովում: Բայց քանի դեռ Վլադիմիր Մովսիսյանն էր ղեկավարում հանձնաժողովը, հանձնաժողովը բավականին արդյունավետ և ակտիվ աշխատում էր: Հիմա, երբ լուսահոգի Վ.Մովսիսյանը չկա, նրա փոխարեն Յուրի Ջավադյանն է, բայց հանձնաժողովն արդյունավետ չի աշխատում: Մենք դեռևս չենք քննարկել այս շատ կարևոր հարցը, իսկ Ակադեմիայի փորձագիտական հանձնաժողովը, չնայած լճի հիմնական մասնագետի առարկություններին, այնուամենայնիվ դրական եզրակացություն է տվել այս որոշման վերաբերյալ»,– ասաց «Հանուն կայուն մարդկային զարգացման» ասոցիացիայի նախագահը:

Տիկին Դանիելյանը նույնպես Ակադեմիայի կողմից տրված դրական եզրակացության հիմքում տեսնում է ինչ–որ անձանց օգտին պատվեր իրականացնելը: Խոսելով կորուստներից, նա նաև հիշեցրեց, որ Վերահսկիչ պալատի ստուգումների արդյունքում դեռևս 2013 թ–ին պարզվել է, որ Սևանից Հրազդանի ՋԷԿ–ի համար բաց է թողնվել մոտ 500 մլն խորանարդ մետր ջուր, որից կորուստը կազմել է 175,5 մլն խորանարդ մետր: Գրեթե նույն պատկերն է եղել նաև հետագա տարիներին, ինչը նույնպես վկայում է, որ Սևանից ջուր բաց թողնելու պնդումը ոչ թե ինչ–որ տնտեսական հիմքեր ունի, այլ «կորստի» անվան տակ ջուր փախցնելն է, որի հետևում լուրջ գումարներ են թաքնված, որն ամենայն հավանականությամբ կարող են լուրջ կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակել:

«Կորուստներ որոշ չափով իհարկե կարող են լինել, բայց այդ քանակության կորուստը, որը օֆիցիալ տվյալներով 40–45%–ի է հասնում, իսկ փորձագիտական որոշ տվյալների համաձայն 70–90%–ի են հասնում, չպետք է նման պատկեր լինի: Եվ իհարկե, հնարավոր է, որ որոշ օլիգարխներ իրենց հսկա տարածքները ջրելու համար են այդ ջուրն օգտագործում և դրա դիմաց չեն վճարում՝ այն համարելով «կորուստ»»,– ասաց Կ. Դանիելյանը:

Նա նաև նշեց, որ իրենց ուսումնասիրության արդյունքում պարզել են նաև, որ չնայած Սևանա լճի ափերն այդպես էլ լավ չեն մաքրվել, սակայն ջրի մակարդակի բարձրացման և լճի ինքնամաքրման ներուժի շնորհիվ ջրի որակը անհամեմատ լավացել է: Բայց հենց ջրի մակարդակը իջեցնեն, կրկին հակառակ պրոցեսը կսկսվի: Բնապահպանը հիշեցրեց նաև, որ բնության մեջ ամեն ինչ, այդ թվում նաև ջրային ռեսուրսներն իրար հետ փոխկապակցված են: Եվ երբ Սևանի մակարդակն իջեցվել է, Սևանի ջրավազանի տարածքի աղբյուրները սկսել են ցամաքել, իսկ երբ Սևանի մակարդակը բարձրացավ, աղբյուրները սկսեցին վերականգնվել և չի կարելի թույլ տալ, որ բնական աղբյուրները կրկին ցամաքեն:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում