Խորհրդարանական համակարգին անցնելու վերԲՀԿական սցենարը

Վերջերս «Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցության կողմից շրջանառության մեջ դրվեց կառավարման խորհրդարանական համակարգին անցնելու անհրաժեշտության մասին քննարկումը: Սա համարել միայն ԲՀԿ-ի՝ որպես քաղաքական դաշտում առանձին սուբյեկտի երկարամյա քննարկումների արդյունքում ստացված տեսակետ՝ ուղղակի միամիտ կլիներ: Այս ամենն ավելի շատ օբյեկտի՝ տարբեր քաղաքական սուբյեկտների կողմից թելադրված սցենար է: Ինչո՞ւ հենց այս պահին շրջանառության մեջ դրվեց այս քննարկումը:

Օլիգարխիկ համակարգը գործում է ռեսուրսների աղբյուրների անընդհատ ընդլայնման և կապիտալի անարգել կուտակման սկզբունքով: Ներկա պայմաններում, երբ, ըստ էության, ամեն ինչ բաժանված է այս համակարգի ներկայացուցիչների միջև, մի կողմից՝ համաշխարհային ճգնաժամի ազդեցությունը, մյուս կողմից՝ փակ սահմանների առկայությունը, ավելի է դժվարացնում անընդհատ ընդլայնման ու տարածման այս գործընթացը: Ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում համակարգի ներկայացուցիչներն անընդհատ ընդլայնման ու տարածման համար (ինչը օլիգարխիայի կենսունակության պահպանման անքակտելի պայման է) ստիպված են հակասությունների մեջ մտնել միմիանց հետ՝ նոր ռեսուրսների տիրանալու համար: Կարճ ասած, ստիպված են սահմանափակ ռեսուրսների վերաբաշխում իրականացնել: Այս պարագայում առաջ է գալիս անընդհատ սրվող հակասությունների շարք, որն այլևս հնարավոր չէ կարգավորել նախկինում ձևավորված պայմանավորվածությունների շրջանակում: Այս խնդիրը Սերժ Սարգսյանը փորձեց լուծել ֆուտբոլային դիվանագիտության շրջանակում՝ փորձելով բացել հայ-թուրքական սահմանը: Դա հնարավորություն կտար բացել ռեսուրսների նոր աղբյուրներ ու նոր իրացման շուկա՝ դրանով իսկ որոշ ժամանակով հետաձգելով համակարգային ճգնաժամը:

Մոտալուտ հակասություններն ու ճգնաժամն ավելի է խորացնում նաև օրեցօր մեծացող քաղաքացիական ակտիվությունը, ինչը խոչընդոտ է օլիգարխիայի շահերն առանց լուրջ բարդությունների սպասարկելու հարցում: Օլիգարխիային ի նպաստ ընդունվող ցանկացած որոշում, հանրության հաշվին օլիգարխների ցանկացած ընլայնում հանդիպում է քաղաքացիների դիմադրությանը: Առայժմ դա կրում է ոչ համատարած բնույթ, սակայն ունի ընդլայնման միտում, և նույնիսկ այս պայմաններում լուրջ խնդիրներ է առաջացնում «հանրային ծառաների» համար: Այսինքն օրեցոր խորացող ճգնաժամը կարող է բերել համակարգի կործանմանը, ինչը ենթադրում է նաև անկանխատեսելի հետևանքներ և՛ Սերժ Սարգսյանի, և՛ նրա նախորդ Ռոբերտ Քոչարյանի, և՛ նրանց սպասարկող ու սպասարկած քաղաքական թիմի համար: Շրջանառության մեջ դնելով խորհրդարանական կառավարման համակարգի մասին քննարկումը և հետագայում անցում կատարելով դրան՝ քաղաքական էլիտան որոշակիորեն իր վրայից գոնե ֆորմալ առումով գցում է պատասխանատվությունը՝ օլիգարխիկ պայմանավորվածությունները տեղափոխելով Ազգային ժողով և ռեսուրսների ու տարածքների բաժանումը սկսելով հենց պատգամավորական տեղերի բաժանումից: Սա կարող է որոշակիորեն լուծել օլիգարխիկ հակասությունների շարքը՝ դրանց կարգավորման ուղղահայաց մեխանիզմից անցում կատարելով հորիզոնականի: Անցումը խորհրդարանական համակարգին վերացնում է նաև նախագահական ընտրությունների ժամանակ իշխանությունների վերարտադրմանը սպառնացող վտանգները, քանի որ սովորաբար քաղաքական լուրջ գործընթացները տեղի են ունենում նախագահական ընտրություններին նախորդող և, առավել ևս, հաջորդող ժամանակահատվածներում: Այսպիսով, անցում կատարելով խորհրդարանական համակարգին, ներկա քաղաքական և տնտեսական էլիտան կձևավորի երկկուսակցական համակարգ: Երկու կուսակցությունների միջև կեղծ հակասությունների արդյունքում հնարավոր կլինի իշխանության փոխանցումներ կատարել՝ դրանով իսկ գոնե մոտակա տասնամյակներում ապահովելով «իշխանափոխություններ»՝ պահպանելով, օրինականացնելով և ընդլայնելով կուտակված կապիտալը:

Այս պարագայում ընդդիմության համաձայնությունը խորհրդարանական համակարգին անցնելու գաղափարին առնվազն անհասկանալի է, եթե չկան հստակ ձևավորված մեխանիզմներ նախատեսվող երկկուսակցական համակարգից խուսափելու համար: Այս դեպքում, ըստ էության, ընդդիմության դերը դուրս չի գա ԱԺ հարթակից մի քանի պատգամավորների կողմից արվող անխնա քննադատությունների շրջանակից։

 Սևակ Մամյան