Ի՞նչ է արել Արմեն Ամիրյանը, բացի ՀՀԿ մտնելուց

Երբ ամիսներ առաջ Կարեն Կարապետյանի կառավարության ձևավորման շրջանակներում որոշում էր ընդունվել Հասմիկ Պողոսյանին Արմեն Ամիրյանով փոխարինելու մասին, շատերը լիահույս էին, որ Հայաստանի մշակութային կյանքը տեսանելի ապագայում գոնե ինչ-որ չափով կենդանության նոր նշաններ ցույց կտա: Միամտաբար, թե բացառապես կյանքի հանդեպ հույսը չկորցնելու ազնիվ մղումից դրդված` շատերը համոզված էին, որ Ամիրյանը պետության կողմից վարվող մշակութային քաղաքականությունն այնպես կբարեփոխի կամ գոնե այնպիսի կոնկրետ քայլերի կդիմի, որոնք  արմատապես կբարելավեն այս կարևորագույն ոլորտում իշխող տրամաբանությունը:

Հիմա` Ամիրյանի համար ճակատագրական այդ օրվանից երկար ամիսներ անց, բոլորս ստիպված ենք ամրագրել այն դառն իրականությունը, որ տիրում է այսօր մշակույթի ոլորտում:  Վարչապետ Կարեն Կարապետյանն, ինչպես հայտնի է, այցելել էր մշակույթի նախարարություն, այնտեղ հանդիպում էր ունեցել ղեկավար կազմի հետ, խորհրադակցություն անցկացրել, կիսվել իր պատկերացումներով Ամիրյանի ու նրա տեղակալների հետ:

Անկեղծ ասած` երբ ընթերցում ես այցի մասին պատմող հաղորդագրությունը, անսխալ տպավորություն է ստեղծվում, թե Կարապետյանը Ամիրյանին ընդամենը մեկ բան է կոչ անում. շարունակ հորդորում է ծրագիր կազմել, ռազմավարական պլան ներկայացնել, առավել նախաձեռնող ու ակտիվ ինքնադրսևորվել  և այլն: Մի խոսքով` փորձում է ամեն գնով Ամիրյանին ակտիվ քայլերի մղել: Նկատենք` վարչապետի` հորդորները միանգամայն տեղին են ու համապատասխանում են ժամանակի հրամայականին, քանի որ չնայած այն հանգամանքին, որ Ամիրյանը բավական տևական ժամանակ է` մի ողջ երկրի մշակույթի նախարար է, մարդն այդպես էլ մի խելքը գլխին ծրագիր, զարգացման պլան ու ռազմավարություն չի կարողանում պետությանը ներկայացնել. հանդես է գալիս իր նախորդի կողմից սահմանված «բարի» ավանդույթների շարունակողի դերում: 

Միակ բանը, որով Ամիրյանն այս ամիսներին հասցրել է աչքի ընկնել, Հայաստանի կարևորագույն պատմամշակութային օջախներն ու շինությունները զվարճանքի կենտրոններ դարձնելու վերաբերյալ մտքեր շաղ տալն է եղել: Չկա՛, չե՛ս գտնի մի լուրջ ծարգիր, որն այս ամիսներին կյանքի կոչված լինի կամ գոնե նախագծված լինի: Պարզ է, չէ՞, որ ասենք «գրաբուսների» գործարկումը, որի նպատակն իբր  հասարակության շրջանում գիրք-գրականության հանդեպ գոյություն ունեցող հետաքրքրությունը խրախուսելն է կամ ինչ-որ «Մշակութային կանգառ» ծրագրի իրագործումը, ոչ մի կերպ ստրատեգիական ծրագիր կամ մշակույթի զարգացման ռազմավարական պլան չես համարի: Սրանք ավելի շատ կասկածելի բովանդակությամբ իրավիճակային լուծումներ են, որոնց իմաստն ու նպատակն, ինչպես նաև արդյունավետությունն իրականում մեծ կասկածի տեղիք է տալիս:  

Մշակույթի ոլորտն այն ոլորտներից է, որում գործունեություն ծավալող ցանկացած մեկն ուղղակի պարտավոր է կրեատիվ մտածելակերպ ունենալ, ոչ թե ամեն անգամ  գլուխը կախել ու ականջալուր դառնալ վարչապետի կամ նախագահի հորդորներին` «սայլը տեղից շարժելու», մշակութային կյանքն աշխուժացնելու, հասարակության լայն շերտերին նախևառաջ ազգային մշակույթին հաղորդակից դարձնելու վերաբերյալ, այլ անձամբ հանդես գալ նախաձեռնողի դերում, լինել գաղափարների յուրատեսակ ինկուբատոր: Երկրի քաղաքական ղեկավարները, որոնք առանց այն էլ հսկայական պարտականություններ ունեն իրենց ուսերին դրված, երբեք պարտավոր չեն իրենց թանկագին ժամանակը ծախսել Արմեն Ամիրյանին ինչ-որ մտքեր հուշելու կամ գաղափարներ ներշնչելու համար. նախարարի պաշտոնի գոյությունն էլ ինչի՞ համար է, մի՞թե մոգոնվել է բացառապես սրան-նրան լավություն անելու նպատակով:

Ցավոք, ստիպված ենք ամրագրել այն, որ մշակույթի հաջողված նախարարներ Հայաստանը վերջին տասնամյակներում չի ունեցել: Մշակույթի ցանկացած նախարարի թիվ մեկ առաքելությունը պետք է լինի նախևառաջ հասարակությանը հայ մշակույթին մոտ պահելը, այդ մշակույթն աշխարհով մեկ պրոպագանդելն, այլ ոչ թե իրավիճակային լուծումներ առաջարկելը, դեսից-դենից ինչ-որ մտքեր փախցնելն ու դրանք Հայաստանի վրա արհեստականորեն պրոյեկտելը. իշխանական թիմում կամա-ակամա հայտնվելը կամ մշակույթի կապիտալիզացիան չէ, որ պետք է լինեն նախարարի թիվ մեկ նպատակն, այլ` մշակութային բարձր արժեքները հանրությանը հասկանալի լեզվով պրոպագանդելը:

Ուրեմն այսպիսի մի հարց, ի՞նչ է արել Արմեն Ամիրյանը, բացի ՀՀԿ մտնելուց:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ