Ահա թե ուր են հոսում միլիարդները

Սովորաբար, ընդունված է կարծել, թե Հայաստանի թերզարգացած տնտեսության, սոցիալ-տնտեսական չափազանց բարդ իրավիճակի և, ընդհանրապես, բոլոր դժբախտությունների հիմքում ընկած է  ընդամենը մեկ գործոն՝ երկրում փողի քրոնիկ պակասը: Մշտապես կարելի է ականատես դառնալ, թե ինչպես են ոմանք տնտեսագիտական վերլուծություններ  կատարելիս գիտականորեն ապացուցում,որ Հայաստանում փողի զանգվածը պահանջվածից կամ նույնիսկ մինիմալ թույլատրելի շեմից պակաս է, թե տարադրամ չկա և այլն: Մի խոսքով՝ մեր երկրում փողի քրոնիկ դիֆիցիտ կա ու դեռ երկար կշարունակվի:

«Global Financial Integrity» աշխարհահռչակ հետազոտական կազմակերպությունը նոր զեկույց է հրապարակել աշխարհում փողի ապօրինի շրջանառության թեմայով: Զեկույցը, որ ընդգրկում  է 2005-2014 թվականներն ընկած ժամանակահատվածը, բացահայտում է նաև մեր երկրի վերաբերյալ որոշ տվյալներ,որոնք,պետք է նկատել, բնավ էլ ուրախալի չեն: Այսպես՝ պարզվում է՝ այդ ժամանակահատվածում Հայաստանից փողի ապօրինի արտահոսքը կազմել է 5-10 մլրդ դոլար գումար: Ինչ վերեբերում է ապօրինի ներհոսքին, ապա այստեղ ևս պատկերն ավելի քան տխուր է. միայն 2014 թվականին ապօրինի ներհոսքը, GFI-ի գնահատմամբ, կազմել է մոտ կես միլիարդ դոլար։

Միակ խելամիտ հետևությունը,որ պետք է անել այս ամենից հետո, հետևյալն է՝ Հայաստանում փողը վաղուց վերածվել է կիսակրիմինալ երևույթի՝ դրանից բխող բոլոր հետևանքներով հանդերձ: Այս ուսումնասիրությունն իրականում  բացահայտում է բոլոր կեղծ պնդումների իսկությունը, թե Հայաստանում փող չկա:

Այո՛, Հայաստանում քիչ է այսպես ասած մաքուր փողի ծավալը,քիչ է ոչ ստվերային շրջանառությունը, քիչ է օրենքը, բայց ոչ երբեք փողերի իրական ծավալը:

Փաստորեն՝ վերջին տարիներին Հայաստանից ապօրինի ճանապարհով արտահոսել է ներկա բյուջի գրեթե եռապատիկը, իսկ թե ուր կամ ինչ ուղղությամբ,մնում է երևիթե միայն կռահել: Դե հիմա թո՛ղ ասեն՝ քանի՞ գործարան,աշխատատեղ ու էլի նմանատիպ բարիքներ կարելի ստեղծել Հայաստանի ներսում, եթե  չլիներ նմանատիպ պատկեր: Իրականում,սակայն, այդ թվերը միանգամայն օբյեկտիվորեն արտացոլում են այն ապօրինի մթնոլորտը,որ վաղուց տիրում է Հայաստանում՝ հատկապես  տնտեսության ոլորտում: Մի երկրում, ուր տնտեսության առնվազը կեսը ստվերում է գտնվում, ուր կաշառքը շատերի համար դարձել է տուն պահելու սովորական միջոց,ուր յուրաքանչյուր քիչ թե շատ բարձրաստիճան չինովնիկ իսկական միլիոնատեր է, այլ պատկեր չէր կարելի նույնիսկ ակնկալել. օբյեկտիվ իրականությանը դեմ չես գնա:

Դավիթ ԲԱԲԱՆՈՎ