«Փաստ». Դեղերը դեղատոմսով վաճառելու էֆեկտի ու այլ երկրների փորձի մասին

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Դեկտեմբերի 15–ին ուժի մեջ մտած «Դեղերի մասին» նոր օրենքը շուտով կփոխի այդ դաշտում առկա խաղի կանոնները: Եվ եթե հիմա առանց բժշկի նշանակման դեղատնից ցանկացած դեղ գնելը խաղ ու պար է, ապա շուտով որոշ դեղեր կսկսեն վաճառվել միայն դեղատոմսով: Բայց որպեսզի այն դիմադրության չարժանանա, հարկավոր է նաև տարբերություններ մտցնել դեղատոմսով և առանց դրա վաճառվող դեղերի գնի մեջ, որպեսզի սպառողը նույնպես շահագրգռված լինի, ընդունված օրենքի տառը պահպանելու հարցում: Հակառակ դեպքում այն կնմանվի նույն օրենքներին, որոնք թեև կան, բայց այնքան են մնացել թղթի վրա, որ անգամ մոռացվել են:

Դեղերը դեղատոմսով բաց թողնելու պրակտիկան ողջ աշխարհում գործում է և նորմալ է ընդունվում դեղարտադրողների, դեղատնային ցանցերի սեփականատերերի և հասարակության կողմից, բայց հիշելով նախկին խորհրդային տարիների տխուր իրողությունները, մարդիկ վախենում են, որ դա մի կողմից կսահմանափակի իրենց իրավունքները, մյուս կողմից լրացուցիչ խոչընդոտներ կստեղծի սպառողների համար:

Մինչդեռ ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ դեղերը դեղատոմսով բաց թողնելը միանգամից մի քանի հարց է լուծում: Նախ՝ կանխում է դրանց ապօրինի շրջանառությունը, երկրորդ՝ վերահսկելի է դառնում դրանց վաճառքը և ցանկացած պատահական մարդ այլևս չի կարողանա ինքնաբուժությամբ զբաղվել: Սրա մյուս ծայրահեղությունն էլ կա: Օրինակ, շատ երկրներում, նույնիսկ «թարախակալած մատը» բուժելու համար չես կարող գնալ դեղատուն և ինչ–որ դեղ գնել: Պետք է անպայման բժշկի դիմես, հետազոտվես, հետո նոր միայն այդ մատը բուժես: Եվ այս ամենի համար պետք է վճարել թե՛ բժշկի այցելության, թե՛ բժշկի խորհրդատվության, ու թե՛ հետագա ստուգումների համար: Այսինքն, մի փոքրիկ «փուշը» մատից հանելու համար դեղի ծախսից բացի այլ ծախսեր է ենթադրում: Դրան գումարած այն ժամանակը, որը պետք է ծախսել բժշկի մոտ սպասելու համար, ինչն այնքան էլ ընդունելի չէ ինքնաբուժման սիրահար հայերիս համար:

Բայց, ինչքան էլ «սիրում ենք» բժշկի փոխարեն հարևանի խորհրդով դեղ գնել, այնուամենայնիվ, կան հիվանդություններ, որոնց ժամանակ հարևանի խորհրդով այս կամ այն դեղը խմելով ոչ միայն «հոնքը» չի բուժվի, այլև՝ «աչքն» էլ հետը դուրս կգա: Եվ այդ պատճառով էլ, գուցե կարևոր է, որ մեր երկրում էլ դեղերը դուրս գրվեն դեղատոմսերով, ինչը ինչ–որ տեղ կստիպի մարդկանց նախ բժշկի այցելել, ապա նոր դեղ գնել: Բայց հետաքրքիր է, որ աշխարհի շատ երկրներում դեղատոմսով վաճառվող դեղերն ավելի էժան գին ունեն, քան առանց այդ թղթիկի վաճառվող դեղերը:

Դեղերի և բժշկական տեխնոլոգիաների փորձագիտական կենտրոնի Դեղագործության էկոնոմիկայի բաժնի պետ Գառնիկ Հարությունյանի տեղեկացմամբ աշխարհի զարգացած շատ երկրներում նույն դեղը դեղատոմսով վաճառելու դեպքում ավելացված արժեքի հարկը կարող է նվազել մինչև 0%:

«Խորվաթիայում դեղատոմսով վաճառվող դեղերի ժամանակ ԱԱՀ–ն 5% է, իսկ առանց դեղատոմսի վաճառելու դեպքում ԱԱՀ–ն կազմում է 25%: Շվեդիայում դեղատոմսի առկայության դեպքում ԱԱՀ–ն 0% է, իսկ առանց դրա ԱԱՀ–ն կրկին կազմում է 25%: Գրեթե նույն պատկերն է Մեծ Բրիտանիայում, որտեղ առանց դեղատոմսի դեղը վաճառվում է 20% ԱԱՀ–ն ավելացրած գնով, իսկ դեղատոմսով՝ ԱԱՀ–ն 0% է: Սա հոյակապ մեխանիզմ է, որը հարկավոր է նաև Հայաստանում կիրառել»,– ասաց մասնագետը:

Ստացվում է, որ օրենքն ուժի մեջ մտնելուց բացի պետք է ամեն ինչ անել, որ այն կիրառվի, իսկ կիրառելու համար պետք են նաև մեխանիզմներ, որոնք կշահագրգռեն սովորական սպառողներին: Այդ դեպքում արդեն գրպանի պարունակությունը պահպանելու համար նրանք հետամուտ կլինեն, որ օրենքը գործի, իսկ դրա մուլտիպլիկատիվ էֆեկտն ինչ–որ տեղ կարող է ավելի մեծ լինել, քան առաջին հայացքից կարելի է պատկերացնել:

Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում